Το ενδεχόμενο ελληνοτουρκικού πολέμου εμφανίζεται στο επίσημο περιοδικό «ΑΘΗΝΑ» της Σχολής Εθνικής Άμυνας ως αντικείμενο στρατηγικής ανάλυσης, με άξονα την αεροναυτική μάχη, τον κίνδυνο κατατριβής και τη συνολική αντοχή της χώρας σε μια σύγκρουση που μπορεί να μην κριθεί γρήγορα.
Η θεματολογία που φιλοξενείται στα τελευταία τεύχη της επιθεώρησης της ΣΕΘΑ δείχνει ότι η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν εξετάζεται μόνο μέσα από το γνωστό διπλωματικό πλαίσιο. Συνδέεται με τη στρατηγική σκέψη, την εμπειρία της Ουκρανίας, τα διδάγματα από τον Καύκασο, την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών, τις κρίσιμες υποδομές και την αυξανόμενη σημασία των νέων τεχνολογιών στο πεδίο.
Η ΣΕΘΑ είναι ο φορέας που εκπαιδεύει ανώτερα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας και της ευρύτερης δημόσιας διοίκησης σε ζητήματα εθνικής άμυνας, στρατηγικής και ασφάλειας. Γι’ αυτό η επιλογή των θεμάτων στο περιοδικό «ΑΘΗΝΑ» έχει ειδικό βάρος. Δεν πρόκειται για μια ιδιωτική στρατιωτική επιθεώρηση, αλλά για την έκδοση μιας σχολής που βρίσκεται στον πυρήνα της ανώτατης στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Σενάριο ελληνοτουρκικής σύγκρουσης
Η πιο σαφής αναφορά βρίσκεται στο τεύχος Ιούνιος – Δεκέμβριος 2025, όπου δημοσιεύεται άρθρο του καθηγητή Κωνσταντίνου Κολιόπουλου με τίτλο «Η αποφασιστική μάχη και η κατατριβή σε ενδεχόμενο ελληνοτουρκικό πόλεμο».
Εκεί το σενάριο εξετάζεται με όρους αποφασιστικής μάχης, αεροναυτικής ισχύος και πολέμου κατατριβής. Από την εισαγωγή του τοποθετεί την ανάλυση σε ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: πώς εφαρμόζονται οι ιδέες του Κλαούζεβιτς στις ανάγκες της σύγχρονης Ελλάδας και πώς μπορεί να εξεταστεί ένα ενδεχόμενο ελληνοτουρκικής σύγκρουσης με όρους αποφασιστικής μάχης και κατατριβής.
Ο κ. Κολιόπουλος εξετάζει, σύμφωνα με το ίδιο κείμενο, την προοπτική επίτευξης ή υποβοήθησης μιας ελληνικής νίκης μέσω αεροναυτικής μάχης, αλλά και τον κίνδυνο να ακολουθήσει παρατεταμένος πόλεμος κατατριβής, ακόμη και αν υπάρξει ελληνική επιτυχία σε μια τέτοια μάχη.
Το βασικό ερώτημα είναι αν μια επιχειρησιακή επιτυχία στο Αιγαίο μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγικό αποτέλεσμα, χωρίς να ακολουθήσει σύγκρουση μεγάλης διάρκειας, με φθορά σε ανθρώπους, μέσα, οικονομία και κοινωνική συνοχή.
Αεροναυτική ισχύς και όριο της γρήγορης νίκης
ΣΣε επιχειρησιακό επίπεδο, η ανάλυση δίνει βάρος στην εξασφάλιση ευνοϊκής αεροναυτικής κατάστασης μέσω αεροναυτικού ελέγχου. Το ζητούμενο είναι αυτή η επιτυχία να δημιουργήσει προϋποθέσεις στρατηγικού αποτελέσματος για την Ελλάδα.
Η αεροναυτική υπεροχή δεν παρουσιάζεται ως αυτοσκοπός. Συνδέεται με το πολιτικοστρατιωτικό αποτέλεσμα και με το αν μια επιχειρησιακή επιτυχία μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική νίκη. Η ανάλυση αξιοποιεί και το παράδειγμα της ισραηλινής πρακτικής του «κουρέματος του γρασιδιού», δηλαδή επαναλαμβανόμενων στοχευμένων πληγμάτων για τη μείωση των δυνατοτήτων ενός αντιπάλου. Το παράδειγμα δείχνει ότι η ανάλυση δεν μένει στην πρώτη φάση μιας σύγκρουσης, αλλά φτάνει και στη διαρκή διαχείριση της απειλής.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα της διάρκειας γίνεται κρίσιμο: ένας πόλεμος στο Αιγαίο δεν θα κρινόταν μόνο από την πρώτη επιχειρησιακή επιτυχία, αλλά και από την ικανότητα διατήρησης της πίεσης, αναπλήρωσης απωλειών και προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Η Ουκρανία ως προειδοποίηση για την κατατριβή
Τα τεύχη του «ΑΘΗΝΑ» χρησιμοποιούν συχνά τον πόλεμο στην Ουκρανία ως παράδειγμα για το πώς ανατρέπονται δόγματα, εκτιμήσεις και συμμαχίες όταν μια σύγκρουση παρατείνεται.
Στο τεύχος Ιανουάριος – Ιούνιος 2023, το σημείωμα έκδοσης αναφέρει ότι η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχε ήδη συμπληρώσει περισσότερους από δεκαπέντε μήνες και ότι ο πόλεμος έφερε αναθεώρηση δογμάτων, πολιτικών και συμμαχιών, ενώ δοκίμασε οπλικά συστήματα και συστήματα εκπαίδευσης που θεωρούνταν δεδομένα.
Σε ένα ελληνοτουρκικό σενάριο, το μάθημα είναι ότι: η διάρκεια μπορεί να αλλάξει το κόστος, τις ανάγκες και τους όρους μιας σύγκρουσης. Η Ουκρανία έδειξε ότι οι αρχικές εκτιμήσεις για γρήγορη έκβαση μπορούν να ανατραπούν, ενώ η βιομηχανική βάση, η επιμελητεία, η διεθνής υποστήριξη, τα αποθέματα πυρομαχικών, τα drones και η κοινωνική αντοχή αποκτούν κρίσιμη σημασία όσο ο πόλεμος παρατείνεται.
Στο τεύχος Ιανουάριος – Ιούνιος 2024, το σημείωμα έκδοσης ξεκινά με αναφορά στη Γάζα και στην Ουκρανία, σημειώνοντας ότι, παρά τους χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την οικονομική αιμορραγία, δεν διαφαινόταν ορατή μορφή διευθέτησης. Η στρατηγική, κατά το ίδιο σημείωμα, παρουσιάζεται ως εργαλείο ανάγνωσης και ερμηνείας των γεγονότων.
Στο ελληνικό πλαίσιο, το ζήτημα είναι αν η στρατηγική εκπαίδευση προετοιμάζει για συγκρούσεις που δεν κρίνονται μόνο στην πρώτη ημέρα επιχειρήσεων. Αν η ΣΕΘΑ μελετά πολέμους που παρατείνονται και εξαντλούν εμπλεκόμενους, τότε η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο με όρους πρώτου πλήγματος ή άμεσης επιχειρησιακής επιτυχίας.
Αιγαίο, Κύπρος και Ανατολική Μεσόγειος ως ενιαίο πεδίο
Το σενάριο ελληνοτουρκικής σύγκρουσης δεν εξετάζεται αποκομμένο από το ευρύτερο περιβάλλον του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Στο τεύχος 56 καταγράφεται ομιλία του Άγγελου Συρίγου στη ΣΕΘΑ, προς τους σπουδαστές της 76ης Εκπαιδευτικής Σειράς, με θέμα «Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρος σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο».
Στο τεύχος 57 ο ίδιος θεματικός άξονας επανέρχεται στο πρόγραμμα της 14ης Εκπαιδευτικής Σειράς Φοίτησης Εξ Αποστάσεως, με διάλεξη του Άγγελου Συρίγου για «Ελλάδα – Τουρκία – Κύπρος σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο».
Η παρουσία του ίδιου θέματος σε περισσότερα από ένα τεύχη δείχνει ότι η αντιπαράθεση με την Τουρκία εξετάζεται μέσα σε ευρύτερο γεωγραφικό και στρατηγικό πεδίο, όπου Αιγαίο, Κύπρος και Ανατολική Μεσόγειος συνδέονται με θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακές διαδρομές, συμμαχίες και στρατιωτικές ισορροπίες.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» και η Ανατολική Μεσόγειος
Στο τεύχος 56 υπάρχει επίσης αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα». Το κείμενο σημειώνει ότι από τον Οκτώβριο του 2018, όταν ο χάρτης της «Γαλάζιας Πατρίδας» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον Τούρκο υπουργό Άμυνας Hulusi Akar, έχει αναδειχθεί ουσιαστικά σε επίσημο τουρκικό δόγμα, με τον πρόεδρο Recep Tayyip Erdogan και άλλα μέλη της τουρκικής κυβέρνησης να αναφέρονται συχνά σε αυτήν.
Η ίδια ενότητα συνδέει το ζήτημα με το EastMed Act, το EastMed Gas Forum και τη θεσμοθέτηση της ελληνικής περιφερειακής ενεργειακής πολιτικής. Αυτή η σύνδεση είναι σημαντική, γιατί δείχνει ότι η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται σε στρατιωτικούς συσχετισμούς. Περνά μέσα από την ενέργεια, τις θαλάσσιες ζώνες και τις περιφερειακές συμπράξεις.
Έτσι, το ερώτημα ενός ενδεχόμενου ελληνοτουρκικού πολέμου δεν μπορεί να αποκοπεί από την Ανατολική Μεσόγειο. Η στρατιωτική διάσταση συναντά την ενεργειακή, τη ναυτιλιακή και τη διπλωματική.
Τα διδάγματα από το Ναγκόρνο Καραμπάχ
Στο τεύχος 58, η εργασία για τις στρατηγικές και γεωπολιτικές συνέπειες της πτώσης του Ναγκόρνο Καραμπάχ εντάσσει τον Καύκασο σε μια συζήτηση που αφορά και την Ελλάδα. Στα περιεχόμενα του τεύχους το θέμα παρουσιάζεται ρητά ως εργασία με «στρατηγικά διδάγματα και συνέπειες για την Ελλάδα».
Το ίδιο τεύχος αναφέρει ότι η πτώση του Ναγκόρνο Καραμπάχ κατέδειξε την καθοριστική σημασία της στρατιωτικής τεχνολογίας, της προληπτικής στρατηγικής και της διεθνούς διπλωματικής υποστήριξης σε σύγχρονες συγκρούσεις. Ειδική αναφορά γίνεται στη χρήση UAV από το Αζερμπαϊτζάν, η οποία παρουσιάζεται ως παράγοντας μεταβολής των ισορροπιών ισχύος.
Στην ελληνική ανάγνωση, το Καραμπάχ λειτουργεί ως παράδειγμα για το πώς drones, πληροφορία, συμμαχίες και πολιτική προετοιμασία μπορούν να αλλάξουν την έκβαση μιας σύγκρουσης. Δεν αντιγράφεται μηχανικά στο Αιγαίο ή στον Έβρο, αλλά λειτουργεί ως παράδειγμα για το πώς οι σύγχρονες συγκρούσεις κρίνονται από συνδυασμό στρατιωτικής και πολιτικής προετοιμασίας.
Η ίδια εργασία συνδέει την πτώση του Ναγκόρνο Καραμπάχ με την ενίσχυση του άξονα Μπακού – Άγκυρας και με τον Διάδρομο του Ζανγκεζούρ. Αυτό ανοίγει άλλη διάσταση: η Τουρκία δεν εξετάζεται μόνο στο Αιγαίο, αλλά και ως δύναμη που διευρύνει την επιρροή της στον Καύκασο, στις ενεργειακές διαδρομές και στους διαδρόμους σύνδεσης Ανατολής – Δύσης.
Ενέργεια, LNG και στρατηγική αυτονομία
Το τεύχος 58 συνδέει ευθέως τα διδάγματα του Καυκάσου με την ελληνική ενεργειακή ασφάλεια. Αναφέρει ότι η Ελλάδα, απέναντι στην αυξανόμενη σημασία των τουρκικών ενεργειακών δικτύων, πρέπει να επιταχύνει την υλοποίηση του EastMed και να ενισχύσει τις υποδομές υγροποιημένου φυσικού αερίου στην Αλεξανδρούπολη.
Σε άλλο σημείο του ίδιου τεύχους τονίζεται ότι η πτώση του Ναγκόρνο Καραμπάχ επιβεβαίωσε πως η γεωπολιτική σταθερότητα εξαρτάται από τη στρατηγική προσαρμοστικότητα και από την ικανότητα διαχείρισης κρίσιμων ενεργειακών και αμυντικών πόρων.
Αυτό έχει άμεση σχέση με το ελληνικό στρατηγικό περιβάλλον. Ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος ή μια σοβαρή κρίση δεν θα επηρέαζε μόνο στρατιωτικές μονάδες. Θα άγγιζε λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις, θαλάσσιες μεταφορές, εφοδιαστικές αλυσίδες και διεθνείς αγορές. Η στρατηγική αυτονομία, σε αυτή τη λογική, δεν είναι αφηρημένη έννοια. Μετριέται σε δυνατότητα συνέχισης λειτουργίας της χώρας υπό πίεση.
Ναυτιλία και κρίσιμες υποδομές ως στρατηγικοί στόχοι
Το τεύχος 57 προσθέτει μια ακόμη κρίσιμη διάσταση. Στο άρθρο για το γεωπολιτικό τοπίο και την παγκόσμια ναυτιλία, η ναυτιλία παρουσιάζεται ως ραχοκοκαλιά του παγκόσμιου εμπορίου, ενώ η ασφάλεια θαλάσσιου εμπορίου και υποδομών, όπως λιμάνια, ενεργειακοί αγωγοί, πλατφόρμες φυσικού αερίου, LNG terminals και καλώδια επικοινωνιών, συνδέεται με παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις.
Το ίδιο κείμενο αναφέρει ότι κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες, όπως και «σκιώδη δίκτυα», χρησιμοποιούν στρατηγικές τεχνολογίες και προηγμένα στρατιωτικά συστήματα για να στοχεύουν πλοία και λιμένες ή να εμποδίζουν θαλάσσιες διαδρομές. Στα μέσα που αναφέρονται περιλαμβάνονται κυβερνοεπιθέσεις, μη επανδρωμένα οπλικά συστήματα και πυραυλικές επιθέσεις.
Σε άλλο σημείο του ίδιου τεύχους επισημαίνεται ότι η εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τη ναυτιλία έχει μετατρέψει τις θαλάσσιες διαδρομές σε γεωπολιτικά εργαλεία, με δυνατότητα οικονομικής και πολιτικής μόχλευσης.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα η ισχύς δεν αφορά μόνο την επιβίωση μονάδων επιφανείας ή την αεροπορική υπεροχή. Αφορά την προστασία θαλάσσιων διαδρομών, λιμανιών, ενεργειακών εγκαταστάσεων, ψηφιακών υποδομών και εμπορικής κίνησης.
Τεχνητή νοημοσύνη, drones και ανθεκτικότητα
Στα τεύχη του «ΑΘΗΝΑ», η τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και τα deepfakes συνδέονται με τον τρόπο που αλλάζει η άμυνα και η στρατιωτική εκπαίδευση. Στο τεύχος 58, το εξώφυλλο και ο χαιρετισμός του Διοικητή αναφέρονται στη 54η Σύνοδο Διοικητών Σχολών Εθνικής Άμυνας του ΝΑΤΟ, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα με θέμα «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ανώτατη Στρατιωτική Εκπαίδευση».
Στο ίδιο τεύχος περιλαμβάνεται εργασία με τίτλο «Η επίδραση των Deep Fake Media στις Ένοπλες Δυνάμεις και τον τομέα της Ασφάλειας». Στο τεύχος 56, η ΣΕΘΑ καταγράφει συμπεράσματα ημερίδας με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη και Ανθεκτικότητα».
Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η στρατιωτική σκέψη δεν περιορίζεται στην κλασική ισχύ πυρός. Εξετάζει την πληροφορία, την ψυχολογική επιρροή, τη διαχείριση κρίσεων, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα deepfakes, τα drones και την τεχνητή νοημοσύνη. Σε ένα ελληνοτουρκικό σενάριο, αυτά τα πεδία θα είχαν βαρύτητα από τις πρώτες ώρες.
Από την αεροναυτική μάχη στην αντοχή του προσωπικού
Για τους στρατιωτικούς, το πρακτικό ερώτημα είναι τι απαιτεί μια σύγκρουση που δεν τελειώνει στην πρώτη φάση των επιχειρήσεων. Αν η σύγκρουση έχει διάρκεια, τότε μετρά η αντοχή των μονάδων, η εκπαίδευση, η διακλαδικότητα, η εφεδρεία, η διοικητική μέριμνα, οι οικογένειες των στελεχών, η ψυχική ανθεκτικότητα, η δυνατότητα αναπλήρωσης απωλειών και η κοινωνική στήριξη.
Το τεύχος 56 αναφέρει άλλωστε ότι το περιοδικό διερευνά και τον τρόπο με τον οποίο τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου πεδίου μάχης επηρεάζουν το ηθικό του προσωπικού στην πρώτη γραμμή.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο γεωπολιτικό. Είναι και βαθιά υπηρεσιακό. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι Ένοπλες Δυνάμεις προετοιμάζονται για περιβάλλοντα μεγάλης πίεσης, πολλαπλών απειλών και αβέβαιης διάρκειας.
Τα τεύχη του «ΑΘΗΝΑ» συγκλίνουν σε μια βασική ανάγνωση: ο ελληνοτουρκικός πόλεμος, όταν εμφανίζεται ως σενάριο στρατηγικής ανάλυσης, δεν αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένη σύγκρουση στο Αιγαίο. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον, όπου η Ανατολική Μεσόγειος, η Κύπρος, ο Καύκασος, η ναυτιλία, η ενέργεια, τα drones, η τεχνητή νοημοσύνη και η κοινωνική αντοχή συνδέονται μεταξύ τους.
Για την Ελλάδα, το μήνυμα που προκύπτει από αυτές τις αναλύσεις είναι ότι η αποτροπή δεν κρίνεται μόνο στην ισχύ των οπλικών συστημάτων. Κρίνεται και στη δυνατότητα μιας χώρας να σχεδιάζει, να αντέχει, να προσαρμόζεται και να μετατρέπει την επιχειρησιακή επιτυχία σε στρατηγικό αποτέλεσμα.
Διαβάστε επίσης:
- Ελληνοτουρκικές κρίσεις: Τι λένε Έλληνες στρατιώτες για τον Τούρκο
- Ελληνοτουρκικές κρίσεις: Πώς τις βίωσαν οι στρατιώτες στον Έβρο
- Ελληνοτουρκικές κρίσεις: Όταν λύγισαν και αξιωματικοί
