Η Πολεμική Αεροπορία κρατιέται όρθια και από τους υπαξιωματικούς της. Από τις Μοίρες του 1940 έως τα F-16 και τη σημερινή ΠΑ των νέων τεχνολογιών, η αεροπορική ισχύς περνά από όσους κάνουν την πτήση δυνατή πριν ακόμη φανεί το αεροσκάφος στον ουρανό.
Η ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας γράφεται συνήθως με τα αεροσκάφη της. Με τα PZL του 1940, τα Spitfire, τα F-84, τα F-104, τα Mirage, τα A-7, τα F-16, τα Rafale. Κάθε εποχή έχει το δικό της αεροπλάνο, το δικό της τεχνολογικό άλμα, τη δική της εικόνα ισχύος.
Πίσω από αυτή την εικόνα υπάρχει μια άλλη ιστορία, λιγότερο προβεβλημένη αλλά διαρκής. Είναι η ιστορία των υπαξιωματικών, των τεχνικών και των στελεχών υποστήριξης που κράτησαν την Αεροπορία σε λειτουργία μέσα σε πολέμους, κρίσεις, αλλαγές δόγματος και τεχνολογικές μεταβάσεις.
Η Αεροπορική Επιθεώρηση, μέσα από διαφορετικά τεύχη της, επιτρέπει να διαβαστεί αυτή η συνέχεια. Άλλοτε μέσα από τη σύνθεση των Μοιρών του 1940, άλλοτε μέσα από την ένταξη των F-16 στην Πολεμική Αεροπορία, άλλοτε μέσα από την εκπαίδευση των στελεχών και τη νέα εποχή της αεροπορικής ισχύος, το ίδιο νήμα εμφανίζεται ξανά: η αεροπορική ισχύς αρχίζει στο έδαφος, πριν φανεί στον ουρανό.
Οι υπαξιωματικοί στις Μοίρες του 1940
Στο τεύχος 130 της Αεροπορικής Επιθεώρησης, με αφιέρωμα στην Ελληνική Πολεμική Αεροπορία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το άρθρο «Η ΕΒΑ στα 1940-41» φωτίζει την προπολεμική και πολεμική συγκρότηση της Αεροπορίας.
Εκεί, στη σύνθεση Μοίρας με αεροσκάφη PZL P.24, καταγράφεται ότι το προσωπικό δεν αποτελούνταν μόνο από αξιωματικούς και ιπταμένους. Περιλάμβανε και «εννέα χειριστές υπαξιωματικούς» καθώς και «δέκα εννέα υπαξιωματικούς εδάφους».
Αυτό το απόσπασμα έχει ιδιαίτερη αξία. Δείχνει ότι οι υπαξιωματικοί βρίσκονται από νωρίς μέσα στην επιχειρησιακή ιστορία της Αεροπορίας. Δεν αποτελούν μεταγενέστερη προσθήκη ούτε απλή διοικητική κατηγορία προσωπικού. Στις Μοίρες του 1940 εμφανίζονται και ως χειριστές και ως προσωπικό εδάφους, δηλαδή και στον αέρα και στη βάση που κάνει την αποστολή δυνατή.
Η ιστορική μνήμη κράτησε κυρίως τους ιπτάμενους, τις αποστολές και τις θυσίες. Αυτό είναι αναμενόμενο. Όμως η ίδια η δομή των Μοιρών δείχνει ότι η πολεμική λειτουργία της Αεροπορίας στηριζόταν και σε ανθρώπους που δεν βρίσκονταν πάντοτε στο κέντρο της αφήγησης. Το αεροσκάφος έπρεπε να συντηρηθεί, να προετοιμαστεί, να ελεγχθεί, να οπλιστεί, να επιστρέψει και να ξαναβγεί σε αποστολή. Εκεί οι υπαξιωματικοί είχαν θέση πραγματικής ευθύνης.
Η Αεροπορία αλλάζει, η ανάγκη για προσωπικό μένει
Η πορεία της Πολεμικής Αεροπορίας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν μια συνεχής προσαρμογή. Η μετάβαση από τα ελικοφόρα στα jet, από τις πρώτες μεταπολεμικές πλατφόρμες στα Mirage, στα A-7 και αργότερα στα F-16, δεν άλλαξε μόνο τις επιχειρησιακές δυνατότητες. Άλλαξε και τις απαιτήσεις από το προσωπικό.
Κάθε νέο αεροσκάφος έφερνε νέα γνώση. Άλλες διαδικασίες, άλλα συστήματα, άλλη συντήρηση, άλλη αντίληψη ασφαλείας, άλλη σχέση με την τεχνολογία. Αυτή η μετάβαση δεν μπορούσε να γίνει μόνο με αποφάσεις προμήθειας. Χρειαζόταν ανθρώπους που θα μετέτρεπαν το νέο υλικό σε καθημερινή λειτουργία Μοίρας.
Στο τεύχος 126 της Αεροπορικής Επιθεώρησης, αφιερωμένο στο F-16, το εισαγωγικό σημείωμα θυμίζει ότι η Πολεμική Αεροπορία επέλεξε το αεροσκάφος στο πλαίσιο της «Αγοράς του Αιώνα», για την υπεράσπιση του εθνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις. Το ίδιο κείμενο αναφέρει ότι η επιλογή αποδείχθηκε επιτυχημένη «τόσο στο επιχειρησιακό πεδίο όσο και σε αυτό της νοοτροπίας του προσωπικού».
Η φράση για τη «νοοτροπία του προσωπικού» είναι κρίσιμη. Το F-16 δεν ήταν απλώς ένα νέο μαχητικό. Ήταν μια νέα σχολή λειτουργίας για την Πολεμική Αεροπορία. Και κάθε τέτοια αλλαγή περνά μέσα από τις Μοίρες, τους τεχνικούς, τους υπαξιωματικούς, τους ανθρώπους που μαθαίνουν το αεροσκάφος όχι ως εικόνα, αλλά ως καθημερινή ευθύνη.
Οι 150 τεχνικοί της πρώτης γενιάς F-16
Στο ίδιο τεύχος, το άρθρο «Αρχή ήμισυ παντός» του Αντιπτεράρχου ε.α. Δημήτριου Γεωργιόπουλου, πρώτου διοικητή της 330 Μοίρας, δίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματα για τον ρόλο του προσωπικού.
Σύμφωνα με το άρθρο, στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της 330 Μοίρας είχαν εκπαιδευτεί «περισσότεροι από 30 ιπτάμενοι και 150 τεχνικοί στην πράξη».
Αυτός ο αριθμός λέει πολλά. Η πρώτη γενιά των F-16 δεν ήταν μόνο οι ιπτάμενοι που μπήκαν στο cockpit. Ήταν και οι τεχνικοί που σήκωσαν την ένταξη του αεροσκάφους στη ζωή της Μοίρας. Έμαθαν το νέο μαχητικό μέσα στην υπηρεσία, με πραγματικές απαιτήσεις, με πίεση χρόνου, με ευθύνη για την ασφάλεια πτήσεων και την επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Εκεί βρίσκεται και η ιστορική θέση των υπαξιωματικών ΑΣΣΥ. Οι σχολές των υπαξιωματικών τροφοδότησαν την Πολεμική Αεροπορία με στελέχη που έπρεπε να κρατήσουν τη συνέχεια ανάμεσα στις γενιές των αεροσκαφών. Από το προσωπικό εδάφους των Μοιρών του 1940 έως τους τεχνικούς των F-16, η Αεροπορία βασίστηκε σε ανθρώπους που έμαθαν να υπηρετούν την τεχνολογία χωρίς να φαίνονται όσο η τεχνολογία που υπηρετούσαν.
Η μνήμη του εδάφους
Η αεροπορική ιστορία έχει πάντα κάτι θεαματικό. Το αεροσκάφος απογειώνεται, πετά, επιστρέφει. Η εικόνα αυτή κυριαρχεί. Όμως η αεροπορική ισχύς έχει και μια μνήμη εδάφους.
Στα υπόστεγα, στις γραμμές πτήσεων, στα συνεργεία, στα κέντρα ελέγχου, στους ελέγχους πριν και μετά την αποστολή, στην τεχνική τεκμηρίωση, στην αποκατάσταση βλαβών, στα όπλα και στα ηλεκτρονικά, υπάρχει μια αλυσίδα ανθρώπων που επιτρέπει στην Αεροπορία να λειτουργεί.
Αυτή η μνήμη δεν αποτυπώνεται πάντα στις επετείους. Δεν έχει την ίδια προβολή με το αεροσκάφος ή τον ιπτάμενο. Όμως χωρίς αυτήν, η αεροπορική ιστορία θα ήταν ατελής. Οι υπαξιωματικοί, ειδικά στις τεχνικές ειδικότητες, κουβαλούν αυτή τη συνέχεια από γενιά σε γενιά.
Η Πολεμική Αεροπορία μπορεί να αλλάζει αεροσκάφη, όπλα και τεχνολογίες. Η ανάγκη όμως για ανθρώπους που γνωρίζουν το υλικό, που έχουν εμπειρία Μοίρας, που μπορούν να δουλέψουν με ακρίβεια και υπευθυνότητα, παραμένει σταθερή.
Από την εμπειρία στην εκπαίδευση
Η ιστορική συνέχεια των υπαξιωματικών δεν βρίσκεται μόνο στη συντήρηση των αεροσκαφών. Βρίσκεται και στην εκπαίδευση. Η Πολεμική Αεροπορία κάθε εποχής χρειάστηκε να εκπαιδεύσει ξανά το προσωπικό της, επειδή κάθε τεχνολογική αλλαγή απαιτούσε νέα γνώση.
Στο τεύχος 120 της Αεροπορικής Επιθεώρησης, το άρθρο «Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση στην ΠΑ» του Ανθυπασπιστή Κλέωνα Δασκαλάκη αναφέρεται ειδικά στην ανάγκη νέων τρόπων εκπαίδευσης. Το κείμενο σημειώνει ότι η ΠΑ, μέσω της Αεροπορικής Σχολής Πολέμου, «διαχρονικά εισάγει νέους – σύγχρονους τρόπους εκπαίδευσης». Αναφέρει επίσης ως ορόσημο το 2012, όταν η προαγωγή σημαντικού αριθμού αξιωματικών «προερχόμενων από τις τάξεις των Υπαξιωματικών» συνδέθηκε με τη φοίτηση στο ΣΕΑΑ.
Το ίδιο άρθρο αναφέρεται στη μικτή διδασκαλία για τις εκπαιδευτικές σειρές της ΣΔΙΕΠ και του ΣΕΑΑ και σημειώνει ότι ενισχύει δεξιότητες στη διαχείριση της πληροφορίας, των νέων συστημάτων και της τεχνολογίας.
Αυτές οι αναφορές έχουν ιστορική σημασία για τους υπαξιωματικούς. Η διαδρομή τους δεν τελειώνει στην αρχική αποφοίτηση από μια σχολή. Συνεχίζεται μέσα από επιμόρφωση, υπηρεσιακή εμπειρία, αλλαγή καθηκόντων, προσαρμογή σε νέα συστήματα. Ο υπαξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας δεν είναι μια στατική ιδιότητα. Είναι μια πορεία γνώσης που ανανεώνεται μέσα στην ίδια την υπηρεσία.
Η νέα τεχνολογία χρειάζεται ιστορική συνέχεια
Σήμερα η Πολεμική Αεροπορία μιλά για F-16 Viper, Rafale, drones, διαστημικές εφαρμογές, τεχνητή νοημοσύνη, δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις, κυβερνοχώρο. Η γλώσσα αλλάζει, τα συστήματα αλλάζουν, οι απειλές αλλάζουν.
Στο τεύχος 129, που αποτυπώνει το 8ο Συνέδριο Αεροπορικής Ισχύος, η Αεροπορική Επιθεώρηση αναφέρεται στις νέες τεχνολογίες και ειδικά στον «ρόλο του ανθρώπου στο σύγχρονο επιχειρησιακό σκηνικό».
Αυτός ο ρόλος δεν αφορά μόνο όσους σχεδιάζουν επιχειρήσεις. Αφορά και όσους καλούνται να κρατήσουν τη νέα τεχνολογία ζωντανή στην καθημερινή λειτουργία της Πολεμικής Αεροπορίας. Τα σύγχρονα συστήματα χρειάζονται τεχνική γνώση, εμπειρία, επιμόρφωση και συνέχεια. Χρειάζονται ανθρώπους που να μπορούν να σταθούν ανάμεσα στο παλιό και το νέο, ανάμεσα στην εμπειρία της Μοίρας και στις απαιτήσεις της επόμενης εποχής.
Οι υπαξιωματικοί της Πολεμικής Αεροπορίας βρίσκονται ακριβώς εκεί. Στο σημείο όπου η ιστορία συναντά την τεχνολογία. Στο σημείο όπου η μνήμη της υπηρεσίας γίνεται πρακτική γνώση.
Η συνέχεια που κρατά την Πολεμική Αεροπορία όρθια
Η αναφορά στους υπαξιωματικούς αφορά την ίδια την ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας. Από τις Μοίρες του 1940 έως τα F-16 και από εκεί στη σημερινή ΠΑ των νέων τεχνολογιών, οι υπαξιωματικοί παραμένουν μέρος της επιχειρησιακής συνέχειας.
Η συμβολή τους δεν αποτυπώνεται πάντα στην πρώτη εικόνα. Δεν χωρά εύκολα σε τελετές, φωτογραφίες και ανακοινώσεις για νέα οπλικά συστήματα. Αποτυπώνεται όμως στην ετοιμότητα, στη συντήρηση, στην ασφάλεια, στην εκπαίδευση, στη μεταφορά γνώσης από γενιά σε γενιά.
Η Πολεμική Αεροπορία χρειάζεται σύγχρονα αεροσκάφη. Χρειάζεται τεχνολογία, υποδομές, όπλα, στρατηγική. Πάνω απ’ όλα όμως χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να κάνουν όλα αυτά να λειτουργήσουν.
Οι υπαξιωματικοί δεν βρίσκονται έξω από την ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας. Βρίσκονται μέσα στον μηχανισμό που την κρατά όρθια. Από το έδαφος, από τη Μοίρα, από την καθημερινή υπηρεσία, από τη γνώση που δεν φαίνεται πάντα, αλλά χωρίς αυτήν καμία πτήση δεν ξεκινά.
