Bayraktar TB2: Καταρρίφθηκε ή όχι από ρωσικό υπερόπλο

Bayraktar TB2: Καταρρίφθηκε ή όχι από ρωσικό υπερόπλο; Καθηγητής στην Σχολή Ικάρων μιλάει για την αντιμετώπιση των ΜΕΑ μέσω ηλεκτρονικών παρεμβολών

Βάλε το Armyvoice.gr στις πηγές σου στο Google πάτα εδώ ↗

Λένε ότι το πρώτο θύμα στον πόλεμο είναι η αλήθεια. Και αυτό το έχουμε δει πολλές φορές στις μέρες μας από την εποχή του πολέμου στον Κόλπο μέχρι και σήμερα στην κρίση στο Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Ο καθηγητής της Σχολής Ικάρων και διδάκτορας στο ΕΜΠ Κωνσταντίνος Ζηκίδης εστιάζει στην πρόσφατη είδηση για κατάρριψη ενός τουρκικού Bayraktar TB2 από το ρωσικό σύστημα Krasukha-4. Καταρρίφθηκε ή όχι από το ρωσικό υπερόπλο; Είναι δυνατή η αντιμετώπιση Μεσαίων και Μεγάλων Μη Επανδρωμένων Αεροχημάτων (ΜΕΑ) μέσω Ηλεκτρονικών Παρεμβολών – ή μήπως όχι;

Γράφει ο Κωνσταντίνος Χ. Ζηκίδης *

Η πρόσφατη αντιπαράθεση στο Ναγκόρνο Καραμπάχ μεταξύ των δυνάμεων της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν επιβεβαίωσε ακόμα μία φορά τη σημασία των Μη Επανδρωμένων Αεροχημάτων (ΜΕΑ) στο σύγχρονο πεδίο μάχης.

ΜΕΑ κυρίως τουρκικής και δευτερευόντως ισραηλινής προελεύσεως πρωταγωνιστούσαν στις επιθέσεις των Αζέρων, παρέχοντας επίγνωση της επιχειρησιακής κατάστασης, εικόνες/βίντεο υψηλής ευκρίνειας, δεδομένα στοχοποίησης, δυνατότητες Ηλεκτρονικών Μέσων Υποστήριξης (ESM – Electronic Support Measures), καθώς και δυνατότητες κρούσης, ενίοτε αυτοκτονικής.

Βάλε το Armyvoice.gr στις πηγές σου στο Google πάτα εδώ ↗

Βεβαίως, έχουν αναφερθεί και αρκετές καταρρίψεις ΜΕΑ. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η μετατροπή απαρχαιωμένων διπλάνων Antonov AN-2 της σοβιετικής εποχής από τους Αζέρους σε ΜΕΑ, τα οποία προσέλκυαν τα πυρά των αντιαεροπορικών (α/α) συστημάτων της Αρμενίας (δαπανώντας ενδεχομένως και πολύτιμους α/α πυραύλους), επιτρέποντας όμως στη συνέχεια την στοχοποίηση των α/α συστημάτων από το πυροβολικό του Αζερμπαϊτζάν [1].

Προ μερικών ημερών εμφανίσθηκαν δημοσιεύματα σε ρωσικές ιστοσελίδες, αναφέροντας ότι περί τις 19 Οκτωβρίου 2020, τουλάχιστον 9 τουρκικά ΜΕΑ τύπου Bayraktar TB2 καταρρίφθηκαν με τη βοήθεια του ρωσικού συστήματος Ηλεκτρονικού Πολέμου (ΗΠ) Krasukha-4 ή Krasuha-4 της εταιρείας KRET του ομίλου Rostec.

Το υπόψη σύστημα είναι ένας κινητός σταθμός πολλαπλών λειτουργιών ΗΠ, με δυνατότητες ευρυζωνικής παρεμβολής, το οποίο φέρεται επί τετραξονικού οχήματος [2][3].

Μάλιστα ανέφεραν ότι υπήρξαν φωτογραφίες των καταρριφθέντων ΜΕΑ, τα οποία δεν φαινόταν να είχαν βληθεί από πυρά. Στη συνέχεια, επιχειρείται μία πιο αναλυτική προσέγγιση στους ισχυρισμούς αυτούς.

Το ρωσικό σύστημα ΗΠ Krasukha-4.

Σύμφωνα με αμυντικές ιστοσελίδες, ο σκοπός του Krasukha-4 είναι η εξουδετέρωση κατασκοπευτικών δορυφόρων χαμηλής τροχιάς, καθώς και επίγειων ή αερομεταφερόμενων ραντάρ, σε αποστάσεις από 150 έως 300 km, ενώ μπορεί να προκαλέσει βλάβη σε εχθρικά συστήματα τηλεπικοινωνιών και ΗΠ, μέσω ισχυρών παρεμβολών [4][5].

Εκτιμάται ότι, πέραν της εκπομπής ηλεκτρομαγνητικής (η/μ) ακτινοβολίας με σκοπό την παρεμβολή, το Krasukha-4 έχει τη δυνατότητα εκπομπής ισχυρών η/μ παλμών (High-power microwave – HPM), ως όπλο κατευθυνόμενης ενέργειας (Directed Energy Weapon), με σκοπό την καταστροφή ηλεκτρονικών κυκλωμάτων των αντίπαλων οπλικών συστημάτων, π.χ. των ΜΕΑ.

Σε κάθε περίπτωση όμως, η τεχνική αυτή εκτιμάται ότι θα μπορούσε να είναι αποτελεσματική μόνο σε σχετικά μικρές αποστάσεις, της τάξης των μερικών εκατοντάδων μέτρων έως λίγων χιλιάδων μέτρων το πολύ, λόγω της αδυναμίας συγκέντρωσης της ακτινοβολίας σε έναν πολύ στενό λοβό.

Τέλος, δεν φαίνεται να διαθέτει ανάλογο σύστημα εκπομπής laser υψηλής ισχύος, το οποίο θα μπορούσε να επιτύχει μεγαλύτερες εμβέλειες, λόγω καλύτερης συγκέντρωσης της ακτινοβολίας.

Αναμφισβήτητα, οι Ρώσοι έχουν επιδείξει εντυπωσιακές επιδόσεις στον τομέα του ΗΠ τα τελευταία χρόνια, αν και βασίζονται κυρίως στην υπερβολικά μεγάλη ισχύ εκπομπής θορύβου, παρά σε εξελιγμένες τεχνικές παρεμβολής, π.χ. τεχνικές εξαπάτησης (deception jamming).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προσομοίωση επίθεσης ενός ζεύγους άοπλων Α/Φ Su-24 στο αντιτορπιλικό USS Donald Cook κλάσης Arleigh Burke, στη Μαύρη Θάλασσα τον Απρίλιο 2014.

Σύμφωνα με ρωσικές πηγές, το ένα Su-24 έφερε το σύστημα ΗΠ Khibiny, επίσης της KRET. Το Donald Cook φαινόταν ανίκανο να αντιδράσει για περίπου μία ώρα, αν και έφερε το εξελιγμένο σύστημα μάχης Aegis, ενώ οι ΗΠΑ προέβησαν αργότερα σε επίσημη διαμαρτυρία.

Πιο πρόσφατα, μετά από επιθέσεις από ΜΕΑ που υπέστη η Αεροπορική Βάση Hmeymim στη Συρία, η Ρωσία εγκατέστησε εκεί συστήματα ΗΠ, ενδεχομένως και το προαναφερθέν Krasukha-4, και κατάφερε να αναχαιτίσει επιτυχώς σμήνη μικρών εξοπλισμένων ΜΕΑ, απενεργοποιώντας τα συστήματα ελέγχου τους, σύμφωνα με ρωσικές ανακοινώσεις [6].

Επιπρόσθετα, έγιναν εκτεταμένες παρεμβολές στο σύστημα GPS στη Συρία, οι οποίες ήταν αισθητές μέχρι το Ισραήλ.

Γενικώς, συναφείς ανακοινώσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με επιφυλακτικότητα, ιδίως όταν δεν αναφέρονται ακριβή τεχνικά χαρακτηριστικά ή δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Έτσι, η δυνατότητα επιτυχούς παρεμβολής ραντάρ με εκπομπή θορύβου υψηλής ισχύος στη φέρουσα συχνότητα είναι αληθοφανής, όπως και η επιτυχής παρεμβολή του GPS, καθώς και των συστημάτων ελέγχου των μικρότερων ΜΕΑ (Class Ι κατά ΝΑΤΟ, δηλαδή κάτω από 150 kgr), τα οποία είναι απλά τηλεχειριζόμενα αεροχήματα.

Όμως, όσον αφορά την περίπτωση των μεσαίων και μεγάλων ΜΕΑ (Class II και III κατά ΝΑΤΟ, από 150 έως 600 kgr και άνω των 600 kgr, αντίστοιχα), θα πρέπει να επισημανθεί ότι αυτά κατά πάσα πιθανότητα βασίζονται σε αδρανειακό σύστημα ναυτιλίας (Inertial Navigation System – INS). Το INS παρέχει πληροφορίες θέσης και στάσης στο χώρο.

Είναι αυτόνομο και δεν εξαρτάται από εξωτερικές εκπομπές και ως εκ τούτου δεν παρεμβάλλεται.

Επομένως, ακόμα κι αν παρεμβληθεί επιτυχώς το GPS και ο δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ του ΜΕΑ και του σταθμού ελέγχου του (πράγμα το οποίο δεν είναι τόσο απλό, όπως θα εξηγηθεί στη συνέχεια), το ΜΕΑ θα είναι σε θέση να συνεχίσει την αποστολή του ή τουλάχιστον να επιστρέψει με ασφάλεια στη βάση του, με τη βοήθεια του INS.

Εν ολίγοις, τα μεσαία και μεγάλα ΜΕΑ διαθέτουν δυνατότητες εφάμιλλες των μαχητικών Α/Φ, τα οποία, όσο και αν παρεμβάλλονται, δεν καταρρίπτονται.

Μάλιστα, έχουν επαρκή η/μ θωράκιση και τα απαιτούμενα μέτρα αποφυγής ανάφλεξης ατμών καυσίμου, ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν ακόμα και κεραυνό και να συνεχίσουν να πετούν κανονικά, πράγμα το οποίο έχει συμβεί πολλάκις, τόσο σε στρατιωτικά, όσο και σε πολιτικά αεροπλάνα.

Τουρκικό ΜΕΑ Bayraktar TB2

Το τουρκικό ΜΕΑ Bayraktar TB2, οπλισμένο με 4 όπλα ακριβείας, 2 MAM-C και 2 MAM-L [7].

Ειδικά στην περίπτωση των ΜΕΑ Bayraktar TB2 (Class III, μεγ. βάρος 650 kgr), διαφαίνεται ότι υπάρχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του κατασκευαστή [7]:

• Διαθέτει δυνατότητα πλήρως αυτόματης ναυτιλίας και παρακολούθησης διαδρομής.
• Είναι “ανεξάρτητο από GPS” και η ναυτιλία του βασίζεται σε “αρχιτεκτονική συγχώνευσης δεδομένων πολλαπλών αισθητήρων”. Εκτιμάται ότι πιθανότατα εκμεταλλεύεται την κάμερα υψηλής ευκρίνειας που φέρει, ώστε να μπορεί να αναγνωρίσει την ακριβή θέση του και να διορθώσει τα τυχόν σφάλματα που έχει συσσωρεύσει το INS.
• Χρησιμοποιεί διαύλους ασφαλούς επικοινωνίας, σε τρεις διαφορετικές ζώνες συχνοτήτων.

Από τα ανωτέρω καθίσταται προφανές ότι είναι πολύ δύσκολη η επιτυχής παρεμβολή στις επικοινωνίες του Bayraktar TB2 με τον σταθμό εδάφους, ενώ η παρεμβολή του GPS μάλλον είναι ανώφελη.

Επίσης, η παρεμβολή του ΜΕΑ δεν το εμποδίζει να αποστέλλει δεδομένα προς τον σταθμό εδάφους. Με άλλα λόγια, εάν η παρεμβολή κατευθύνεται από το έδαφος προς το ΜΕΑ, ακόμα κι αν είναι επιτυχής ώστε να δυσχεραίνει τη λήψη των σημάτων ελέγχου από τον σταθμό εδάφους (uplink), αυτό δεν θα το εμποδίσει να συνεχίσει την αποστολή του, διαβιβάζοντας εικόνα υψηλής ευκρίνειας προς τον σταθμό εδάφους (downlink).

Προφανώς, για την επιτυχή παρεμβολή του downlink, απαιτείται η στόχευση του σταθμού εδάφους, πράγμα το οποίο δεν είναι τόσο εύκολο, λόγω της καμπυλότητας της γης (δεν είναι δυνατή η παρεμβολή από έναν επίγειο σταθμό σε έναν άλλον, εάν δεν υπάρχει οπτική επαφή).

Ακόμα χειρότερα, το υπόψη ΜΕΑ θα μπορούσε να συνεχίσει αυτόνομα την ενδεχόμενη επιθετική αποστολή του, για κρούση σε συγκεκριμένες θέσεις με όπλα ακριβείας ή απλές βόμβες, χωρίς την επιβεβαίωση και τη συμμετοχή του χειριστή του, και μετά να επιστρέψει.

Επομένως, η συμβατική παρεμβολή δεν αναμένεται να έχει θεαματικά αποτελέσματα σε ένα μεγαλύτερο ΜΕΑ, το οποίο έχει σχεδιαστεί να διαθέτει τις κατάλληλες εφεδρικές δυνατότητες. Σε κάθε περίπτωση, θεωρείται ότι εάν υπάρξει κάποιο σοβαρό πρόβλημα, θα μπορέσει να επιστρέψει αυτόνομα στη βάση του.

Όπως αναφέρθηκε όμως, το Krasukha-4 κατά πάσα πιθανότητα έχει και δυνατότητες εκπομπής High-power microwave (HPM).

Κρίνοντας από ανάλογα δυτικά συστήματα, π.χ., το Phaser high-power microwave system της Raytheon ή το Tactical High-power Operational Responder (THOR) που ανέπτυξε το Air Force Research Laboratory της USAF, και με βάση τις λιγοστές πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, εκτιμάται ότι η εμβέλειά του είναι περιορισμένη και δεν έχει καμμία σχέση με τις εμβέλειες που αναφέρονται για την παρεμβολή εναντίον ραντάρ.

Όμως, εάν ένα ΜΕΑ πλησιάσει το Krasukha-4 σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων, το τελευταίο θα του εκπέμψει μία σειρά ισχυρών ηλεκτρομαγνητικών παλμών, οι οποίοι θα εισέλθουν από οποιοδήποτε διάφραγμα, κεραία ή αισθητήρα, ενδεχομένως προκαλώντας στιγμιαίο πρόβλημα στους υπολογιστές του ΜΕΑ (reset) ή ακόμα και μόνιμη βλάβη στα συστήματα ελέγχου του, με αποτέλεσμα αυτό να τεθεί εκτός λειτουργίας για λίγο ή περισσότερο χρόνο και ίσως να καταρριφθεί [9].

Επισημαίνεται όμως ότι αυτό είναι δυνατό σε μικρές αποστάσεις, σαφώς μικρότερες από την εμβέλεια κοινού α/α πυροβολικού.

Επομένως, καθίσταται προφανές ότι είναι πολύ δύσκολη η αντιμετώπιση μεγαλύτερων ΜΕΑ (Class II και III) με τη βοήθεια μόνο ΗΠ ή ισχυρού η/μ παλμού.

Δεν επιβεβαιώνεται λοιπόν η ύπαρξη αλάνθαστων όπλων, ακτίνων θανάτου ή λοιπών μαγικών συστημάτων, τα οποία καταρρίπτουν “αναίμακτα”, δηλ. χωρίς χρήση πυρών, τα εχθρικά ΜΕΑ.

Η γνωστή περίπτωση της παραπλάνησης του (απορρήτου έως τότε) RQ-170 Sentinel της Lockheed Martin που πραγματοποίησαν το 2011 οι Ιρανοί, επιτυγχάνοντας να το προσγειώσουν στο Ιράν, είναι ίσως μοναδική.

Ήταν όμως αποτέλεσμα μεγάλης και πολυετούς προσπάθειας, που μάλλον ξεπερνούσε τα όρια του Ιράν. Γενικά όμως, είναι εντελώς διαφορετική η αντιμετώπιση ενός μικρού, τηλεχειριζόμενου ΜΕΑ σε σχέση με ένα μεγαλύτερο, που φέρει INS.

Κατόπιν τούτων, θα πρέπει να αποτελεί επιδίωξη η ανίχνευση των ΜΕΑ, με κατάλληλα ραντάρ αλλά και με ηλεκτρονικά μέσα υποστήριξης (ESM), καθώς και η πραγματοποίηση παρεμβολής εναντίον τους, και μάλιστα σε πολλές ζώνες συχνοτήτων ταυτόχρονα, με σκοπό την παρεμπόδιση της αποστολής τους.

Επίσης, θα πρέπει να εξετασθεί και το θέμα ισχυρού η/μ παλμού (HPM), προσέγγιση η οποία κρίνεται ιδιαίτερα αποτελεσματική εναντίον μικρότερων ΜΕΑ (Class I), μία εξίσου επικίνδυνη απειλή.

Όμως τελικά, για την αντιμετώπιση των μεγαλύτερων ΜΕΑ είναι μάλλον αναπόφευκτη η χρήση συμβατικών μέσων, δηλαδή α/α πυροβολικού και πυραύλων ή κατάρριψη από κάποιο μαχητικό.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται ενδελεχής μελέτη των δυνατοτήτων των ΜΕΑ του αντιπάλου και των περιορισμών τους, των διαθέσιμων τεχνολογιών και συστημάτων για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους, από τις Ένοπλες Δυνάμεις σε συνεργασία με την ακαδημαϊκή κοινότητα και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, με σκοπό την απόκτηση των απαιτούμενων μέσων αλλά και την ανάπτυξη κατάλληλων συστημάτων, όπου είναι εφικτό.

Τέλος, θα πρέπει να προχωρήσουμε και σε εγχώρια ανάπτυξη ΜΕΑ, για όλους τους ρόλους, αναγνώριση, παρακολούθηση και επίθεση [10].

Θα πρέπει να εφαρμόσουμε το ρητό ότι “η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση”: ανάπτυξη και κατασκευή δικών μας ΜΕΑ κατάλληλων δυνατοτήτων και σε μεγάλες ποσότητες, τα οποία θα είμαστε σε θέση να εξαπολύσουμε στον αντίπαλο εάν απαιτηθεί, αντιστρέφοντας τους όρους και αναγκάζοντάς τον να αναζητήσει αυτός τρόπους αναχαίτισης…

Πηγές
[1] http://www.opex360.com/2020/10/06/lazerbaidjan-utiliserait-de-vieux-biplans-sans-pilotes-pour-appater-la-defense-aerienne-du-haut-karabakh/
[2] https://asiatimes.com/2020/10/russia-knocking-turkish-drones-from-armenian-skies/
[3] https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/russia-shoots-down-least-nine-turkish-drones-over-armenia-report
[4] https://www.deagel.com/Tactical%20Vehicles/1L269/a003129
[5] https://www.armyrecognition.com/russia_russian_military_field_equipment/krasukha-4_1rl257_broadband_multifunctional_jamming_station_electronic_warfare_system_technical_data_sheet_pictures_video_10610156.html
[6] https://www.defenseworld.net/news/26265/Russian_Electronic_Warfare_System_Brings_Down_Hostile_Drones_in_Syria#.X5lFxu069PY
[7] https://baykardefence.com/uav-15.html
[8] https://www.rcinet.ca/en/2020/10/20/armenia-displays-canadian-technology-from-downed-turkish-drone/
[9] https://www.militaire.gr/to-alanthasto-oplo-me-to-opoio-oi-rosoi-katarriptoyn-toyrkika-mi-epandromena-aeroskafi-stin-armenia/
[10] https://defencegreece.wordpress.com/2018/01/14/ο-φώτης-πανταζόγλου-έχει-μια-συζήτησ/

* Σμχος (ΜΗ)
Διδάκτωρ ΕΜΠ
Στρατιωτικό Διδακτικό Προσωπικό Σχολής Ικάρων