Οι δορυφόροι Starlink σε πολεμική χρήση από την Ουκρανία στο Ιράν – Ο πολεμικός βραχίονας του δικτύου του Elon Musk
Πριν από λίγα 24ωρα, στις 23 Σεπτεμβρίου 2022, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Άντονι Μπλίνκεν δήλωνε σχετικά με την κρίση στο Ιράν που προκλήθηκε από τον θάνατο της νεαρής Μαχσά Αμινί ενώ βρισκόταν υπό κράτηση στην αστυνομία ηθών, γιατi δεν είχε καλύψει ορθώς την κεφαλή της, σύμφωνα με τους κανόνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας:
«Αναλάβαμε δράση σήμερα για να προωθήσουμε την ελευθερία του Διαδικτύου και την ελεύθερη ροή πληροφοριών για τον ιρανικό λαό, εκδίδοντας γενική άδεια για να του παρέχουμε μεγαλύτερη πρόσβαση στις ψηφιακές επικοινωνίες για την αντιμετώπιση της λογοκρισίας της ιρανικής κυβέρνησης».
Λόγω των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που προκλήθηκαν, η ιρανική κυβέρνηση είχε διακόψει την παροχή υπηρεσιών διαδικτύου. Λίγη ώρα αργότερα, ο Elon Musk ιδιοκτήτης της αμερικανικής εταιρείας SpaceX, δήλωσε «Ενεργοποίηση Starlink…».
Είχαμε ξανασχοληθεί με τον ανωτέρω ιδιωτικό μεγαλοαστερισμό κινητών δορυφορικών επικοινωνιών μόλις την προηγούμενη εβδομάδα. Την Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2022 το Army Voice δημοσίευσε ένα άρθρο του Υποστράτηγου κ. Ν. Κατσίκα με τίτλο: «Ουκρανία: Πώς η Δύση έστησε «διαστημικό Περλ Χάρμπορ» στους Ρώσους».
Σύμφωνα με αυτό, «ένας αστερισμός δορυφόρων πρόβαλε πάνω από την Ουκρανία λίγες μέρες μετά την έναρξη του πολέμου και μάλλον προκάλεσε κάτι σαν διαστημικό Περλ Χάρμπορ στους Ρώσους».
Τότε ο τίτλος προκάλεσε ενδιαφέρον σε αρκετούς αναγνώστες μας, προφανώς ενθυμούμενοι ότι κάποτε η Σοβιετική Ένωση ήταν η πρώτη διαστημική δύναμη στον κόσμο με σημαντικές αντιδορυφορικές δυνατότητες.
Με αφορμή την ενεργοποίηση του συστήματος ώστε να παρέχει δορυφορικές επικοινωνίες και στο Ιράν, διερευνήσαμε περισσότερο το θέμα ώστε οι αναγνώστες μας να έχουν όσο το δυνατό σφαιρικότερη άποψη για το θέμα.
Η έρευνα μας οδήγησε σε κείμενο εργασίας με το συναφές αντικείμενο «Πληροφόρηση & Κυβερνοεπιθέσεις στη Ρωσο-Ουκρανική Σύγκρουση: Ο Ρόλος του Διαστήματος» Αυτό δημοσιεύτηκε από το Εργαστήριο Πληροφόρησης & Κυβερνοασφάλειας, του Τμήματος Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών, του Πανεπιστημίου Πειραιά, τον Ιούλιο 2022.
Το κείμενο υπογράφει ο γνωστός ειδικός του χώρου κ. Αλέξανδρος Κολοβός Αναπληρωτής Καθηγητής στη Σχολή Ικάρων και Ταξίαρχος της ΠΑ (ε.α.).
Οι δορυφόροι Starlink σε πολεμική χρήση στην Ουκρανία
Από αυτό προκύπτει ότι λίγη ώρα πριν από την εισβολή στην Ουκρανία, έγινε μία επιτυχημένη κυβερνοεπίθεση εναντίον του αμερικανικού συστήματος δορυφορικών επικοινωνιών KA-SAT που χρησιμοποιούσαν οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ουκρανίας.
Το υπόψη δίκτυο διαχειρίζεται η αμερικανική εταιρεία Viasat Incorporated, η οποία είναι εργολάβος των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ αλλά και άλλων συμμαχικών χωρών, όπως της Βρετανίας.
Το KA-SAT, από την υψηλή γεωστατική τροχιά των 36.000 χλμ, εκπέμπει ευρυζωνικό Internet υψηλής ταχύτητας σε χρήστες σε όλη την Ευρώπη. Ως συνέπεια της επίθεσης αυτής μεγάλα τμήματα του δικτύου παρουσίασαν προβλήματα.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μερική παύση λειτουργίας του δικτύου διακόπτοντας την επικοινωνία και τις υπηρεσίες για την ουκρανική κυβέρνηση, τις Ένοπλες Δυνάμεις της και για δεκάδες χιλιάδες πολίτες και υποδομές σε όλη την Ουκρανία αλλά και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, τη Γαλλία, την Ουγγαρία, την Ελλάδα, την Ιταλία και την Πολωνία).
Η κυβερνοεπίθεση αυτή δράση συνέβαλλε στην υποβάθμιση των ουκρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων διοίκησης και ελέγχου. Η επίθεση δεν έγινε όμως εναντίον του διαστημικού τμήματος, των τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων αλλά του επίγειου συστήματος υποστήριξής τους και συγκεκριμένα στα modem που χρησιμοποιούνται για την αποστολή και τη λήψη δεδομένων. Η Viasat επιβεβαίωσε πως ένα wiper malware αχρήστευσε πάνω από 40 χιλιάδες τερματικά της.
Αυτή ήταν η μεγαλύτερη δημοσίως γνωστή κυβερνοεπίθεση και ξεχωρίζει για τον αντίκτυπό της πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας.
Σε ένα πρωτόγνωρο συντονισμό τόσο οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, όσο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατήγγειλαν ταυτόχρονα στις 10 Μαΐου 2022 την ρωσική κυβερνοεπίθεση. Με τις ανακοινώσεις αυτές κατηγορήθηκε επίσημα η ρωσική κυβέρνηση για χακάρισμα modem δορυφορικών τηλεπικοινωνιών στην Ουκρανία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης.
Η κυβερνοεπίθεση που διέκοψε τις δορυφορικές συνδέσεις προς το Διαδίκτυο οδήγησε σε άμεσο αίτημα της Ουκρανικής κυβέρνησης προς τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της SpaceX, Elon Musk, στις 26 Φεβρουαρίου 2022 για ενεργοποίηση του Starlink και για την Ουκρανία. Το αίτημα έγινε αποδεικτό από τον Musk την επόμενη ημέρα.
Ο αστερισμός Starlink, αποτελεί τον μεγαλύτερο δορυφορικό αστερισμό στην ιστορία, αφού μέχρι στιγμής, η SpaceX έχει εκτοξεύσει περισσότερους από 2.300 δορυφόρους που παρέχουν παγκοσμίως πρόσβαση στο διαδίκτυο με υψηλή ταχύτητα και χαμηλή καθυστέρηση.
Αν και έχει αρχική άδεια για 12.000 δορυφόρους από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ, εκτιμάται ότι το Starlink θα έχει 4.200 ενεργούς δορυφόρους μέχρι το 2023. Ο τελικός στόχος είναι να επεκτείνει το δίκτυό της μέχρι το 2027 σε έναν μεγα-αστερισμό άνω των 40.000 δορυφόρων
Την περίοδο της ρωσικής εισβολής διέθετε 1600 μικροδορυφόρους σε χαμηλή τροχιά. Μέσα σε τρείς ημέρες περίπου 12.000 επίγεια τερματικά Starlink, μεταφέρθηκαν στην Ουκρανία και συνδέθηκαν με τους δορυφόρους που περνούσαν πάνω από ολόκληρη τη χώρα μέσα σε λίγα λεπτά.
Πάντως η δυνατότητα χρήσης του Starlink στην Ουκρανία, δεν στερούνταν κινδύνους, αφού ο τερματικός εξοπλισμός λήψης μπορεί να εντοπισθεί γεωγραφικά όταν λειτουργεί.
Είναι χαρακτηριστική η προειδοποίηση του Musk: «Το Starlink είναι το μόνο μη ρωσικό σύστημα επικοινωνιών που εξακολουθεί να λειτουργεί σε ορισμένα μέρη της Ουκρανίας, οπότε η πιθανότητα να αποτελέσει στόχο είναι υψηλή […] Ενεργοποιήστε το τερματικό Starlink μόνο όταν χρειάζεται και τοποθετήστε την κεραία όσο το δυνατόν πιο μακριά από τους ανθρώπους».
Προφανώς και υπήρξε ρωσική αντίδραση, ξεκινώντας πάλι από την επίγεια υποδομή, στα τερματικά των Starlink. Αυτή όμως προχώρησε περαιτέρω και σε απόπειρα μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης (hacking) στους ίδιους τους δορυφόρους.
Στην πρώτη περίπτωση αρχικά η απόπειρα ήταν επιτυχής, στην δεύτερη περίπτωση όμως, απέτυχε.
Στις αρχές Μαρτίου 2022, ο Elon Musk , σημείωσε ότι ορισμένα τερματικά Starlink κοντά σε περιοχές συγκρούσεων ήταν μπλοκαρισμένα για αρκετές ώρες, ενώ ομοίως και τα σήματα Starlink έχουν μπλοκαριστεί. Δήλωσε μάλιστα ότι η τελευταία ενημέρωση του λογισμικού κατάφερε να παρακάμψει το μπλοκάρισμα.
Ως προς την δεύτερη περίπτωση, ο Musk έκανε στις 11 Μαΐου 2022 την ακόλουθη δήλωση:
«Το Starlink έχει αντισταθεί στις ρωσικές απόπειρες παρεμβολών και στις απόπειρες hacking στον κυβερνοχώρο μέχρι στιγμής, αλλά (οι Ρώσοι) εντείνουν τις προσπάθειές τους».
Αυτές οι επιθέσεις γίνονται γιατί οι Ρώσοι θεωρούν ότι το Starlink, πέραν από τις επικοινωνίες διαδικτύου που αποτελεί την επίσημη αποστολή του συστήματος, επιτρέπει στις ουκρανικές ΕΔ να συνδέoυν πλατφόρμες συλλογής πληροφοριών απευθείας με επίγεια και εναέρια οπλικά συστήματα.
Φυσικά, ακόμα η ακριβής χρήση του συστήματος Starlink, οι ικανότητες που προσδίδει αλλά και οι τυχόν αδυναμίες του στη σύγκρουση της Ουκρανίας, παραμένει διαβαθμισμένη. Οι μόνες αναφορές που υπάρχουν είναι είτε από τον ιδιοκτήτη του συστήματος Elon Musk ή από ανοικτές πηγές, κυρίως του βρετανικού τύπου.
Starlink για πολεμική χρήση
Οι Times του Λονδίνου υποστήριξαν ότι οι Starlink χρησιμοποιούνται στην Ουκρανία για να συνδέσουν καταρχήν τα μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα με το πυροβολικό. Προς τούτο οι Ουκρανοί διαθέτουν μονάδα χερσαίων δυνάμεων που ειδικεύεται στην εναέρια αναγνώριση και στην καταστροφή ρωσικών όπλων όπως τανκς και πλοία διοίκησης τη νύχτα μέσω drones.
Ειδικότερα, οι βρετανικές πηγές συνδέουν το Starlink με την μετάδοση δεδομένων από ένα καινοτόμο γεωγραφικό σύστημα πληροφοριών (GIS) σε ουκρανικές μονάδες προσβολή στόχων. Το GIS, με την ονομασία ARTA (Art for Artillery), έχει σταδιακά αναπτυχθεί από το 2014 με τη συνεργασία βρετανικών εταιρειών ψηφιακής χαρτογράφησης και που λειτουργεί όπως η εφαρμογή Uber. Αυτό καταχωρεί στον χώρο και χρόνο όλες τις συλλεγόμενες πληροφορίες.
Το GIS Arta φαίνεται να τροφοδοτείται από κάθε φύσεως πηγή. Δεδομένα σε πραγματικό χρόνο από αναγνωριστικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επίγειες δυνάμεις, αποστασιόμετρα, smartphones, συντεταγμένες GPS, εμπορικές δορυφορικές εικόνες και στίγματα RADAR, όλα τροφοδοτούν το σύστημα.
Η Ρωσία θεωρεί ότι το Starlink υποστηρίζει την διοίκηση και έλεγχο όλων των μέσων των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, ενισχύοντας τη μαχητική ικανότητα και αποτελεσματικότητά τους. Αρα, η υποστήριξη του Musk προς την Ουκρανία αποτελεί επίθεση προς τη Ρωσία.
Αυτή η δυνατότητα στρατιωτικής χρήσης του συστήματος είχε εντοπιστεί από τους Ρώσους ένα εξάμηνο νωρίτερα από την εισβολή.
Οι ρωσικές θέσεις για το Διάστημα εκφράζονταν δημόσια συνήθως από τον Dimitri Rogozin, τότε επικεφαλής της διαστημικής υπηρεσίας Roscosmos, ο οποίος είχε αναφερθεί από τον Οκτώβριο 2021 για τις στρατιωτικές δυνατότητες των Starlink. Πράγματι το Starlink έχει επιχορηγηθεί από το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας και έχει χρησιμοποιηθεί ως μέσο διασύνδεσης διαφόρων στρατιωτικών πλατφορμών, όπως το F-35A.
Μετά την ενεργοποίηση όμως του συστήματος στην Ουκρανία, ο Rogozin ανέφερε: «Όταν η Ρωσία υλοποιεί τα ύψιστα εθνικά της συμφέροντα στο έδαφος της Ουκρανίας, ο Elon Musk εμφανίζεται με το Starlink του, το οποίο προηγουμένως είχε δηλωθεί ως αμιγώς πολιτικό (σύστημα)».
Η ρωσική δυσφορία εκδηλώθηκε πιο έντονα μετά τις αναφορές ότι ο αστερισμός Starlink χρησιμοποιήθηκε για να καθοδηγήσει την επίθεση στη ναυαρχίδα του Στόλου της Μαύρης Θάλασσας, στο καταδρομικό Moskva και ότι βυθίστηκε εξαιτίας αυτού.
Προφανώς αν ένα δορυφορικό σύστημα δίνει ένα τακτικό πλεονέκτημα στη μία πλευρά σε μια σύγκρουση, τότε αποτελεί απειλή για την αντίπαλη πλευρά. Δεν είναι περίεργο λοιπόν ότι αφού το Starlink συγκέντρωσε την προσοχή στη χρήση του, να αρχίσουν οι δηλώσεις για την ανάγκη αδρανοποίησής του.
Στις 16 Απριλίου 2022, σύμβουλος του Ουκρανού Υπουργού Εσωτερικών Υποθέσεων ανέφερε ότι ο Dimitrij Medvedev (πρώην Πρόεδρος και πρωθυπουργός της Ρωσίας τα χρονικά διαστήματα 2008-2012 και 2012-2020 αντίστοιχα), κάλεσε τη Ρωσία να καταστρέψει τους δορυφόρους Starlink που παρέχουν στην Ουκρανία πρόσβαση στο Διαδίκτυο.
O Medvedev που σήμερα είναι Αναπληρωτής Πρόεδρος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, διέψευσε την αναφορά, η οποία υπήρχε σε μια πλαστή ιστοσελίδα της Ρωσικής κρατικής Δούμα. «Είναι μια νέα ιδέα να καταστραφούν οι δορυφόροι του Starlink. Ευχαριστώ. Είναι πολύ νωρίς για να το κάνουμε, αλλά εφόσον υπάρχει τέτοιο αίτημα, θα το εξετάσουμε».
Ο Rogozin επανήλθε στις επιθέσεις εναντίον του Elon Musk μετά από πληροφορία ότι τερματικά των Starlink παραδόθηκαν στους μαχητές του Ναζιστικού Τάγματος Αζόφ και των Ουκρανών πεζοναυτών στη Μαριούπολη με στρατιωτικά ελικόπτερα του Πενταγώνου.
Σύμφωνα με δήλωση του «ο Musk βοηθά τις φασιστικές δυνάμεις στην Ουκρανία με προμήθεια στρατιωτικού εξοπλισμού επικοινωνίας. Και γι’ αυτό θα λογοδοτήσει».Σημειώνεται ότι στις 15 Ιουλίου 2022, ο Πρόεδρος Putin απέλυσε τον Rogozin με προεδρικό διάταγμα από τη θέση του γενικού διευθυντή της Roscosmos και διόρισε τον πρώην αναπληρωτή υπουργό Άμυνας Yury Borisov ως αντικαταστάτη του.
Τις ρωσικές ανησυχίες συμμερίζεται και η Κίνα. Στις 11 Μαΐου 2022 ο επίσημος αγγλόφωνος στρατιωτικός ιστότοπος ειδήσεων China Military Online, που συνδέεται με την Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή του κινεζικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού (PLA), ανέφερε σε δημοσίευμά του ότι το Starlink αποτελεί ουσιαστικά ένα νέο δίχτυ πάνω από τη Γη, αψηφώντας τους περιορισμούς στη γεωγραφία και τη μορφή του εδάφους. Οι Starlink θα μπορούσαν να αλληλοεπιδρούν με UAV και να έχουν ήδη παίξει ρόλο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ουκρανίας εναντίον της Ρωσίας».
Σύμφωνα με εκτιμήσεις κινέζων ερευνητών, το Starlink κατάφερε να ενισχύσει δραματικά την μετάδοση δεδομένων που συλλέχθηκαν από ποικίλους τύπους αισθητήρων (πχ μη επανδρωμένων αεροσκαφών) με αύξηση της ταχύτητας μετάδοσης δεδομένων κατά περισσότερες από 100 φορές.
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η Κίνα πρέπει να είναι σε θέση να απενεργοποιήσει ή να καταστρέψει τους δορυφόρους Starlink εάν απειλήσουν την εθνική της ασφάλεια.
Το να θέσει όμως εκτός λειτουργίας ένα σύστημα σαν το Starlink δεν θεωρείται ρεαλιστικό.
Η χρήση μεγάλων αστερισμών μικροδορυφόρων παρέχουν σημαντική ανθεκτικότητα. Στις αρχές Ιουνίου 2022, το σύστημα είχε εκτοξεύσει 2300 δορυφόρους, αριθμός που εκτιμάται ότι ξεπερνά κατά πολύ τους διαθέσιμους ρωσικούς πυραύλους για την καταστροφή τους. Επίσης η SpaceX εκτοξεύει τους Starlink σε πακέτα των 60 δορυφόρων, μια φορά περίπου τον μήνα.
Η χρήση του Starlink στην Ουκρανία απέτρεψε την αποδιoργάνωση του Συστήματος Διοίκησης Επικοινωνιών και Πληροφοριών των ουκρανών αλλά και επέτρεψε στους τελευταίους να αλληλοεπιδρούν με την διεθνή κοινότητα για τα τεκταινόμενα στην Ουκρανία.
Starlink και στο Ιράν
Στην περίπτωση του Ιράν, η αμερικανική χαλάρωση των κυρώσεων τεχνολογίας για να επιτραπεί η χρήση του Starlink έχει τον ίδιο σκοπό: Να δώσει ελεύθερη πρόσβαση στον ιρανικό λαό που έχει εξεγερθεί.
Άλλωστε ήταν ο ίδιος ο Musk ο οποίος ζήτησε να εξαιρεθεί το Starlink από τις ιρανικές κυρώσεις, ώστε ο λαός του Ιράν να μην μπορεί να αποκοπεί από τον έξω κόσμο, όπως είχε γίνει πάλι το 2019 για μια εβδομάδα.
Όμως η ιρανική περίπτωση είναι πολύ πιο δύσκολη αφού προϋποθέτει την ύπαρξη τερματικών, που στην περίπτωση της Ουκρανίας ήταν καλοδεχούμενα.
Το όχημα είναι το ίδιο, ανεξάρτητα εάν είναι πόλεμος ή κοινωνική αναταραχή και επιβεβαιώνει τον χαρακτηρισμό της διαστημικής τεχνολογίας ως μίας «ανατρεπτικής τεχνολογίας».
