Έρευνα του Armyvoice.gr καταγράφει μαρτυρίες συζύγων στρατιωτικών για πλύσιμο πιάτων, νυχτερινή φύλαξη και μεροκάματα μετά την υπηρεσία – Η διαταγή του ΓΕΕΘΑ, η πρόταση ΠΟΜΕΝΣ για θεσμοθέτηση και η αντίδραση ΠΟΕΣ
Συνεντεύξεις & Ρεπορτάζ: Ιωάννα Ηλιάδη
Επιμέλεια κειμένων συνεντεύξεων: Μαρίνα Μανιακούρα
Στρατιωτικοί που τελειώνουν την υπηρεσία και μετά πλένουν πιάτα. Άλλοι που φυλάνε οικοδομές ή ξενοδοχεία τη νύχτα. Άλλοι που, σύμφωνα με μαρτυρίες, πλένουν σκάφη το καλοκαίρι για να συμπληρώσουν το εισόδημα.
Αυτή είναι η πραγματικότητα που περιγράφουν σύζυγοι στρατιωτικών στο πλαίσιο έρευνας του Armyvoice.gr για την καθημερινότητα των στρατιωτικών οικογενειών. Μια πραγματικότητα που δεν χωρά στις τελετές, στις ανακοινώσεις και στις φωτογραφίες της ηγεσίας, αλλά χωρά μια χαρά στο τέλος του μήνα, εκεί όπου πρέπει να πληρωθούν ενοίκιο, σούπερ μάρκετ, παιδιά, καύσιμα, μετακινήσεις και μεταθέσεις.
Την ίδια ώρα, το ΓΕΣ με υπενθυμίζει με διαταγή ότι απαγορεύεται η άσκηση ιδιωτικού έργου ή εργασίας με αμοιβή από το στρατιωτικό προσωπικό, με τις περιορισμένες εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Η απαγόρευση γράφεται εύκολα. Το ενοίκιο πληρώνεται δύσκολα.
«Αναγκάστηκε να πλένει πιάτα»
Μία από τις μαρτυρίες που καταγράφηκαν στην έρευνα του Armyvoice.gr είναι αποκαλυπτική. Σύζυγος ΕΠΟΠ περιγράφει ότι μετά τη μετάθεση στην Αθήνα, και ενώ η οικογένεια έπρεπε να ξαναστήσει τη ζωή της, ο στρατιωτικός σύζυγος αναγκάστηκε να βρει δεύτερη δουλειά.
«Ο στρατός δεν σε περιμένει να βρεις ένα σπίτι της προκοπής. Δεν σε περιμένει να βρεις δουλειά», λέει. Και συνεχίζει: «Αναγκάστηκε να πλένει πιάτα. Αυτό τον κρατούσε πολλές ώρες μακριά από το σπίτι».
Η φράση δεν χρειάζεται μετάφραση. Η μετάθεση για την υπηρεσία γίνεται οικογενειακός λογαριασμός. Νέο σπίτι. Νέο ενοίκιο. Νέα περιοχή. Νέα δουλειά για τη σύζυγο, αν βρεθεί. Παιδιά, σχολεία, αποστάσεις, καύσιμα, χωρίς συγγενείς και χωρίς δίχτυ βοήθειας.
Και όταν ο μισθός δεν φτάνει, ο στρατιωτικός πηγαίνει μετά την υπηρεσία να πλύνει πιάτα.
«Δεν βγαίνει διαφορετικά»
Σε άλλη μαρτυρία, η απάντηση στην ερώτηση αν χρειάστηκε ο στρατιωτικός σύζυγος να κάνει δεύτερη δουλειά είναι κοφτή: «Μόνιμα. Όλοι. Δεν βγαίνει διαφορετικά».
Η ίδια σύζυγος εξηγεί ότι «τα χρήματα που παίρνουν για αυτά που κάνουν είναι ελάχιστα» και βάζει στην εξίσωση το σημείο που η υπηρεσιακή γλώσσα συνήθως εξαφανίζει: τη σύζυγο που δεν μπορεί να εργαστεί σταθερά.
«Οι περισσότερες γυναίκες στρατιωτικών δεν μπορούμε να δουλέψουμε. Γιατί δεν έχουμε κάποιον να μας κρατήσει τα παιδιά. Δεν έχουμε κάποιον να φροντίσει το σπίτι μας. Δεν έχουμε βοήθεια από κάπου. Είμαστε μόνοι μας».
Αυτό είναι το πραγματικό οικογενειακό λογιστήριο. Ένας μισθός, παιδιά, μεταθέσεις, ενοίκια, έξοδα μετακίνησης και μια σύζυγος που συχνά χάνει τη δική της επαγγελματική συνέχεια για να ακολουθήσει τον στρατιωτικό.
Η δεύτερη δουλειά δεν εμφανίζεται στις μαρτυρίες ως επιλογή καλύτερης ζωής. Εμφανίζεται ως τρόπος να βγει ο μήνας.
Φύλαξη τη νύχτα, σκάφη το καλοκαίρι
Οι μαρτυρίες δεν μένουν στη γενική φράση «δεύτερη δουλειά». Περιγράφουν συγκεκριμένα μεροκάματα.
Σε συνέντευξη από ακριτικό νησί του Αιγαίου, σύζυγος στρατιωτικού αναφέρει ότι ο άντρας της είχε σκεφτεί να κάνει δεύτερη δουλειά και τελικά εργάστηκε άτυπα για δύο-τρεις μήνες. «Πήγαινε σαν φύλακας στα βράδια», λέει, περιγράφοντας φύλαξη σε οικοδομές ή ξενοδοχεία υπό ανέγερση.
Στην ίδια μαρτυρία αναφέρονται και άλλοι στρατιωτικοί που συνεχίζουν να κάνουν δεύτερες δουλειές. «Στη Μαρίνα εδώ πέρα θα πάνε το καλοκαίρι, θα πλύνουν σκάφη, θα κάνουν δεύτερη δουλειά», λέει.
Πιάτα, φύλαξη, σκάφη. Αυτή είναι η αθέατη πλευρά της «σταθερής δουλειάς» που κάποιοι παρουσιάζουν ως προνόμιο. Μια στολή το πρωί, ένα μεροκάματο το βράδυ. Και μετά πάλι υπηρεσία.
Το ΓΕΣ απαγορεύει, οι οικογένειες μετράνε τον μήνα
Στις 9 Ιουλίου 2026, το ΓΕΣ υπενθυμίζει με έγγραφο την απαγόρευση άσκησης ιδιωτικού έργου ή εργασίας με αμοιβή από το στρατιωτικό προσωπικό, επικαλούμενο το άρθρο 106 του ν. 5265/2026.
Το μήνυμα είναι σαφές: η δεύτερη εργασία απαγορεύεται, με τις εξαιρέσεις και τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Μόνο που οι μαρτυρίες του Armyvoice.gr δεν περιγράφουν στρατιωτικούς που αναζητούν επαγγελματική καριέρα εκτός στρατεύματος. Περιγράφουν οικογένειες που προσπαθούν να πληρώσουν τον μήνα.
Άλλο η άδεια για επιστημονικό έργο, διδασκαλία, ερευνητικό πρόγραμμα ή ειδική επαγγελματική δραστηριότητα. Άλλο ο στρατιωτικός που μετά την υπηρεσία πλένει πιάτα, φυλάει οικοδομή ή ψάχνει μεροκάματο στη μαρίνα.
Η υπηρεσία ξέρει τις μεταθέσεις. Ξέρει τα ενοίκια. Ξέρει πόσο κοστίζει να αλλάζεις τόπο με οικογένεια. Ξέρει τι σημαίνει να υπηρετείς σε νησί ή παραμεθόριο, μακριά από συγγενείς, με παιδιά και με σύζυγο που δυσκολεύεται να κρατήσει σταθερή δουλειά.
Και όμως, η απάντηση που φτάνει στο προσωπικό είναι η υπενθύμιση της απαγόρευσης.
Η διαταγή απαγορεύει τη δεύτερη δουλειά. Οι μαρτυρίες εξηγούν γιατί υπάρχει.
Η υποκρισία της ηγεσίας
Εδώ βρίσκεται η υποκρισία της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Το κράτος ζητά από τον στρατιωτικό να είναι διαθέσιμος παντού. Να αλλάζει τόπο. Να υπηρετεί σε νησί, σύνορα, παραμεθόριο, μονάδες με απαιτήσεις, υπηρεσίες, επιφυλακές, ασκήσεις. Να σηκώνει την οικογένεια και να φεύγει.
Όταν όμως ο μισθός δεν φτάνει, όταν η σύζυγος δεν μπορεί να δουλέψει, όταν το ενοίκιο τρέχει, όταν τα παιδιά έχουν ανάγκες, όταν η μετάθεση διαλύει τον οικογενειακό προϋπολογισμό, η απάντηση είναι μία: απαγορεύεται.
Η ηγεσία μπορεί να απαγορεύσει τη δεύτερη δουλειά. Δεν μπορεί όμως να απαγορεύσει το ενοίκιο, το σούπερ μάρκετ, τα παιδιά, τη βενζίνη και τις μεταθέσεις.
Και αυτό ακριβώς δείχνουν οι μαρτυρίες. Όταν ένας στρατιωτικός φτάνει να πλένει πιάτα ή να φυλάει οικοδομές μετά την υπηρεσία, το πρόβλημα δεν είναι πειθαρχικό. Είναι μισθολογικό, οικογενειακό και πολιτικό.
ΠΟΜΕΝΣ: Να θεσμοθετηθεί η δεύτερη δουλειά – ΠΟΕΣ: Θέλουν στρατιωτικούς ντελιβεράδες
Η δεύτερη δουλειά των στρατιωτικών είχε ήδη περάσει στο πεδίο της συνδικαλιστικής αντιπαράθεσης. Η ΠΟΜΕΝΣ είχε θέσει ζήτημα θεσμοθέτησης της παράλληλης εργασίας στρατιωτικών, ενώ η ΠΟΕΣ αντέδρασε σφοδρά.
Το Armyvoice.gr είχε αναδείξει από τον Ιούνιο του 2025 την οργή της ΠΟΕΣ για την πρόταση της ΠΟΜΕΝΣ, με τίτλο που αποτύπωνε την ουσία της σύγκρουσης: «Θέλουν τους στρατιωτικούς ντελιβεράδες».
Η ΠΟΕΣ κατήγγειλε ότι η θεσμοθέτηση δεύτερης εργασίας δεν λύνει το οικονομικό πρόβλημα των στρατιωτικών. Το νομιμοποιεί. Αντί για αυξήσεις και αξιοπρεπείς αποδοχές, στέλνει τον στρατιωτικό να αναζητήσει δεύτερο μεροκάματο μετά την υπηρεσία.
Η διαταγή του ΓΕΣ λέει «απαγορεύεται». Η ΠΟΜΕΝΣ έλεγε «να θεσμοθετηθεί». Η ΠΟΕΣ απάντησε ότι αυτό είναι αποδοχή της φτώχειας. Οι σύζυγοι στρατιωτικών, μέσα από τις μαρτυρίες της έρευνας του Armyvoice.gr, περιγράφουν την πραγματική ζωή πίσω από τις λέξεις: πιάτα, φύλαξη, σκάφη, ώρες μακριά από το σπίτι, οικογένειες που δεν βγαίνουν.
Κανείς δεν μπορεί να παριστάνει ότι δεν γνώριζε.
Η θεσμοθέτηση δεν είναι λύση όταν ο μισθός δεν φτάνει
Το να θεσμοθετηθεί η δεύτερη δουλειά ακούγεται πρακτικό μόνο σε όσους δεν θέλουν να μιλήσουν για μισθούς. Είναι η πιο βολική λύση για το κράτος: δεν αυξάνει τις αποδοχές, δεν λύνει το στεγαστικό, δεν στηρίζει τις συζύγους, δεν πληρώνει πραγματικά το κόστος των μεταθέσεων. Απλώς λέει στον στρατιωτικό να βρει δεύτερο μεροκάματο.
Αυτό δεν είναι μέριμνα. Είναι παραδοχή αποτυχίας.
Αν ο στρατιωτικός χρειάζεται δεύτερη δουλειά για να πληρώσει το σπίτι, τότε το πρόβλημα βρίσκεται στον μισθό και στο κόστος της στρατιωτικής ζωής. Αν η σύζυγος δεν μπορεί να εργαστεί επειδή η οικογένεια μετακινείται συνεχώς, τότε το πρόβλημα βρίσκεται στην απουσία στήριξης της στρατιωτικής οικογένειας. Αν οι μεταθέσεις δημιουργούν δύο σπίτια, δανεικά, έξοδα και διάλυση της καθημερινότητας, τότε το πρόβλημα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το κράτος μεταφέρει το κόστος της υπηρεσίας στην οικογένεια.
Η δεύτερη δουλειά είναι το σύμπτωμα. Η ηγεσία κοιτάζει το σύμπτωμα και κάνει πως δεν βλέπει την αιτία.
Μεταθέσεις, ενοίκια, σύζυγοι χωρίς σταθερή δουλειά
Οι μαρτυρίες δείχνουν ότι η δεύτερη δουλειά γεννιέται μέσα σε μια καθημερινότητα που στήνεται και ξηλώνεται κάθε φορά.
Σε οικογένεια ΕΠΟΠ που βρέθηκε ανάμεσα σε δυο ακριτικά νησιά, η σύζυγος περιγράφει ότι παρέμεινε στο ένα επειδή είχε δουλειά και διαμονή, ενώ ο σύζυγος με το παιδί μετακόμισαν στο άλλο. Η μετάθεση δεν μετακίνησε απλώς τον στρατιωτικό. Χώρισε την οικογένεια σε δύο καθημερινότητες.
Αλλού, οι σύζυγοι περιγράφουν την αδυναμία να βρουν δουλειά σε μικρούς τόπους, την έλλειψη ανθρώπων για να κρατήσουν τα παιδιά, την ανάγκη να ξαναχτίζεται το σπίτι από την αρχή, τη δυσκολία να υπάρξει κανονικότητα όταν η υπηρεσία αποφασίζει τον επόμενο τόπο ζωής.
Το κράτος λέει «μετάθεση». Η οικογένεια ακούει «ενοίκιο, μετακόμιση, νέο σχολείο, νέα δουλειά, νέα έξοδα».
Και μετά έρχεται η απαγόρευση της δεύτερης δουλειάς, με την άνεση εκείνου που δεν πληρώνει τον λογαριασμό.
Το κόστος πέφτει στο σπίτι
Η δεύτερη δουλειά έχει κόστος μέσα στο σπίτι. Δεν είναι μόνο το επιπλέον μεροκάματο. Είναι και οι ώρες που λείπουν.
Η σύζυγος που περιγράφει το πλύσιμο πιάτων λέει ότι αυτό τον κρατούσε «πολλές ώρες μακριά από το σπίτι». Σε άλλες μαρτυρίες, οι σύζυγοι περιγράφουν το βάρος των παιδιών, του σπιτιού, των φροντιστηρίων, των δραστηριοτήτων, των γιατρών, της καθημερινής φροντίδας.
Όταν ο στρατιωτικός λείπει στην υπηρεσία και μετά λείπει για να συμπληρώσει εισόδημα, το σπίτι λειτουργεί με έναν άνθρωπο λιγότερο. Η σύζυγος αναλαμβάνει ό,τι αφήνει πίσω η υπηρεσία και ό,τι προσθέτει η ανάγκη για δεύτερη δουλειά.
Και τα παιδιά μαθαίνουν να βλέπουν τον πατέρα όταν μπορεί. Συνήθως το βράδυ. Αν αντέχει.
Η σιωπή βολεύει μόνο την ηγεσία
Η δεύτερη δουλειά εμφανίζεται στις μαρτυρίες ως κάτι που γίνεται σιωπηλά. Η ίδια η γλώσσα των συζύγων το προδίδει. «Μεταξύ μας», λέει η μία πριν μιλήσει για πλύσιμο πιάτων. «Μαύρη δουλειά», λέει άλλη για τη νυχτερινή φύλαξη. Άλλη αναφέρεται σε δουλειές που γίνονται επειδή «δεν βγαίνουν πέρα».
Η σιωπή βολεύει το σύστημα. Ο στρατιωτικός δουλεύει για να βγει ο μήνας, η οικογένεια αντέχει όπως μπορεί, η υπηρεσία κρατά την επίσημη απαγόρευση και το υπουργείο αποφεύγει να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: πώς ζει μια στρατιωτική οικογένεια με μισθό που τελειώνει πριν τελειώσει ο μήνας;
Το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται επειδή απαγορεύεται. Γίνεται πιο κρυφό, πιο άτυπο, πιο επικίνδυνο για τον ίδιο τον στρατιωτικό και για την οικογένειά του.
Η απαγόρευση υπάρχει – ο μισθός φτάνει;
Μετά τις μαρτυρίες, μετά τη διαταγή και μετά τη συνδικαλιστική σύγκρουση, τα ερωτήματα προς την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία είναι συγκεκριμένα:
- Πόσοι στρατιωτικοί έχουν ζητήσει άδεια για ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή;
- Πόσες αιτήσεις εγκρίθηκαν και πόσες απορρίφθηκαν;
- Γνωρίζει η ηγεσία ότι στρατιωτικοί οδηγούνται σε άτυπη δεύτερη εργασία επειδή δεν βγαίνει ο μήνας;
- Ποια μέτρα λαμβάνονται για τις οικογένειες που πληρώνουν ενοίκια λόγω μετάθεσης;
- Πώς στηρίζεται η σύζυγος στρατιωτικού που χάνει τη δυνατότητα σταθερής εργασίας λόγω συνεχών μετακινήσεων;
- Τι απαντά το ΥΠΕΘΑ σε μαρτυρίες στρατιωτικών οικογενειών που περιγράφουν πλύσιμο πιάτων, νυχτερινή φύλαξη και εποχικές δουλειές για να συμπληρωθεί ο μισθός;
Και κυρίως: θεωρεί η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία κανονικό ένας στρατιωτικός να χρειάζεται δεύτερη δουλειά για να ζήσει την οικογένειά του;
Η διαταγή απαγορεύει, οι μαρτυρίες εξηγούν
Το ΓΕΣ μπορεί να υπενθυμίζει ότι η δεύτερη δουλειά απαγορεύεται. Η ΠΟΜΕΝΣ μπορεί να ζητά θεσμοθέτηση. Η ΠΟΕΣ μπορεί να καταγγέλλει ότι έτσι οι στρατιωτικοί οδηγούνται σε δεύτερο μεροκάματο αντί για αξιοπρεπείς αποδοχές.
Οι οικογένειες, όμως, περιγράφουν την πραγματική ζωή.
Όταν ένας στρατιωτικός πλένει πιάτα μετά την υπηρεσία, φυλάει οικοδομές τη νύχτα ή πλένει σκάφη το καλοκαίρι, το πρόβλημα δεν λύνεται με μία διαταγή. Ούτε με τη νομιμοποίηση της φτώχειας.
Λύνεται μόνο αν η ηγεσία απαντήσει στην αιτία: στον μισθό που δεν φτάνει, στις μεταθέσεις που κοστίζουν, στα ενοίκια που καταπίνουν το εισόδημα, στις συζύγους που μένουν εκτός σταθερής εργασίας, στα παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς εξαντλημένους.
Η δεύτερη δουλειά των στρατιωτικών είναι η πιο σκληρή απόδειξη ότι η επίσημη εικόνα της «σταθερής εργασίας» δεν φτάνει μέχρι την κουζίνα, το ενοίκιο και το παιδικό δωμάτιο.
Και όσο η ηγεσία απαντά με απαγορεύσεις ή με προτάσεις για δεύτερο μεροκάματο, οι οικογένειες θα συνεχίσουν να μετράνε τον μήνα με τον πιο απλό τρόπο: τι μπαίνει, τι φεύγει και τι δεν φτάνει.
