Κρίσεις Ενόπλων Δυνάμεων, Αξιοκρατία και Αξιόμαχο – Το ελληνικό σύστημα αξιολόγησης έχει μεγάλες «τρύπες» και εντυπωσιακά «παράθυρα»
Γράφει ο Νικόλαος Κατσίκας
Υπτγος(ΠΖ)-ε.α, BEd-BSc-MSc
Κατά την επιθεώρηση ασχοληθήκαμε κυρίως με τις αράχνες, που βρέθηκαν σε θάλαμο οπλιτών. Μάταια προσπάθησα να δικαιολογήσω την κατάσταση στον κύριο ταξίαρχο.
Οι γνώσεις του για το πεπτικό σύστημα αυτών των εντόμων ήταν αξεπέραστες. Κοίτα – μου είπε- αυτοί οι ιστοί δεν φαίνεται να έγιναν σήμερα και συνέχισε, βλέπετε κύριε διοικητά ότι η εσωτερική υπηρεσία της μονάδας σας δεν λειτουργεί επαρκώς.
Μάλιστα, αναγκάστηκα να συμφωνήσω και κάπως έτσι όλη η προετοιμασία που είχαμε κάνει τόσες μέρες, πήγε περίπατο μαζί με το ηθικό μας. Μέσα μου όμως είχα σχηματίσει την άποψη, ότι αν κάποιος ήταν ανεπαρκής ήταν αυτός, που ασχολούταν με τόσο ανούσια πράγματα.
Έχω δει και έχω ακούσει αρκετές παρόμοιες ιστορίες. Μέχρι και σήμερα, όταν μιλάω με πρώην συναδέλφους που είναι εν ενεργεία, συχνά μου περιγράφουν – με γλαφυρό τρόπο – κάποιους ανεπαρκείς διοικητές σχηματισμών.
Εδώ δεν μιλάμε για αυστηρές ή σκληρές διοικήσεις, αλλά για τοξικές διοικήσεις χωρίς όραμα. Μέτριοι διαχειριστές της καθημερινότητας, που δεν εμπνέουν και μόνο αξία αφαιρούν από το ανθρωπινό δυναμικό τους. Μπορώ ακόμη να σας πω με σιγουριά, ότι τέτοιους στρατηγούς το προσωπικό τους δεν θα ήθελε να τους είχε σε πόλεμο και αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο.
Πως όμως είναι δυνατόν το σύστημα αξιολόγησης να έχει ένα «κόσκινο» με τόσο μεγάλες «τρύπες», ώστε να επιτρέπει σε κάποιους χωρίς επάρκεια ικανοτήτων να γίνονται ακόμη και ανώτατοι αξιωματικοί;
Η απάντηση είναι μάλλον απλή και γνωστή στους εμπλεκόμενους. Όταν εφαρμόζουμε την αξιολόγηση σχεδόν όλοι όσοι έχουν τα τυπικά προσόντα βαθμολογούνται με άριστα και όταν όλοι είναι άριστοι, τότε αυτοί που πραγματικά είναι δεν ξεχωρίζουν, όποτε τι βιογραφικά παρουσιάζονται στο ΑΣΣ κατά τις κρίσεις;
Έτσι το «κόσκινο» όχι μόνο έχει μεγάλες «τρύπες», αλλά σε κάποια σημεία έχει εντυπωσιακά «παράθυρα», που διευκολύνουν την – έτσι και αλλιώς υφιστάμενη – εξωθεσμική παρέμβαση.
Τώρα σας μιλάω για αυτή τη μάστιγα τα πολιτικά γραφεία σε ρόλο ρουσφετομάγαζου και τις «κλαδικές» των αποστράτων σε ρόλο πατροναρίσματος. Αποτελεί κοινό μυστικό το πολιτικό μέσον, για να γίνεις ανώτατος αξιωματικός και να προχωρήσεις.
Κάθε κόμμα όταν γίνεται κυβέρνηση βλέπει το Στρατό σαν λάφυρο της εκλογικής του νίκης και φυσικά έχει τα «δικά του παιδιά» άξια και μη.
Κάπως έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος εξάρτησης και ρουσφετιού. Ακόμη και ικανότατοι αξιωματικοί αναγκάζονται μερικές φορές να καταφύγουν σε αυτό, γιατί διαφορετικά είναι πιθανό να δουν άλλους λιγότερο ικανούς να προάγονται ως «αδαμάντινες μετριότητες», ενώ οι ίδιοι να αποστρατεύονται.
Εννοείται φυσικά, ότι υπάρχουν και εκείνοι που προχωρούν μόνο με την αξία τους. Τέτοιοι Αξιωματικοί εμπνέουν το προσωπικό τους και είναι μια πολυτέλεια, που πάντα θα αναζητάμε.
Ωστόσο, όλη αυτή η κατάσταση παράγει ένα θλιβερό έλλειμμα αξιοκρατίας.
Το έλλειμμα αυτό διαχέεται στο στράτευμα, απογοητεύει τα νεότερα στελέχη και κλονίζει την εμπιστοσύνη στην ποιότητα της ηγεσίας, με αποτέλεσμα να πλήττει βάναυσα το ηθικό, που δένει το ατσάλι του Στρατού μας.
Υπάρχει ένας απαράβατος νόμος που λέει, ότι καμία μονάδα με έλλειμμα ηθικού, όσο καλά και αν είναι εκπαιδευμένη και εξοπλισμένη, δεν είναι πλήρως αξιόμαχη. Το ηθικό είναι συνάρτηση της καλής ηγεσίας η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή πλεονεκτήματος, σε όλες τις μορφές πολέμου και σε κάθε μορφή της ανθρώπινης ύπαρξης, ακόμη και όταν βρισκόμαστε σε διαστημική τροχιά.
Μια μελέτη που έγινε πριν μερικά χρόνια στο ΓΕΣ αποτύπωσε – μεταξύ των άλλων – ότι σημαντικό ποσοστό στελεχών δεν πίστευε πως η εξέλιξη του αξιωματικού είναι αξιοκρατική. Θυμάμαι τότε, ότι υπήρξε ιδιαίτερος προβληματισμός της ιεραρχίας, αλλά μέχρι εκεί.
Κρίσεις Ενόπλων Δυνάμεων, Αξιοκρατία και Αξιόμαχο
Για να ξεριζώσουμε αυτό το κακό μια για πάντα, πρέπει πρώτα απ’ όλα να πάψουμε να πιστεύουμε ότι δεν μπορεί να αλλάξει.
Στη συνέχεια, ίσως θα έπρεπε να μελετηθεί ένα σύστημα αξιολόγησης 360 μοιρών, είμαι αρκετά σίγουρος πως με ένα τέτοιο σύστημα δεν θα είμαστε όλοι άριστοι και νιώθω πως η ιδέα αυτή έχει ήδη ωριμάσει.
Επίσης, νομίζω ότι θα έπρεπε να θεσμοθετηθεί μια διαδρομή καριέρας (career path), καθώς και περιγραφές ρόλων για θέσεις υψηλής ευθύνης (κάτι περισσότερο από job description).
Έτσι λ.χ ένας αξιωματικός του Πεζικού ή των Τεθωρακισμένων δεν θα μπορεί να γίνει υποστράτηγος ή ακόμη και διοικητής μεραρχίας, έχοντας περάσει μόνο από διοίκηση επιπέδου τάγματος.
Πιστεύω, ότι τα παραπάνω θα έκλειναν κάπως εκείνα τα εντυπωσιακά «παράθυρα» που ανέφερα προηγουμένως και θα μείωναν έτσι σημαντικά τη δυνατότητα εξωθεσμικών παρεμβάσεων, σώζοντας φυσικά μαζί με την αξιοκρατία και αρκετές αράχνες. ☺
Ακόμη πιστεύω, ότι οι νεότεροι αξιωματικοί έχουν πολύ καλύτερες ιδέες για το θέμα, όπως και για πολλά άλλα, αρκεί οι ιεραρχίες τους να σκύψουν και να τους ακούσουν με προσοχή.
Τώρα ίσως βρεθούν κάποιοι να πουν πως δεν είναι έτσι τα πράγματα, πως είμαι υπερβολικός, καθώς τέτοιες καταστάσεις είναι εξαιρέσεις στον κανόνα και θέμα χρόνου να εξαλειφτούν.
Έστω ότι αυτοί έχουν περισσότερο δίκιο, όποτε δεν γίνεται τίποτα ή απλά οι όποιες ενέργειες εξαντλούνται σε μικρές αλλαγές χωρίς μεγάλη ουσία.
Αν όμως έχω εγώ περισσότερο δίκιο και το αγνοήσουμε;
Θάνατος στο πεδίο της μάχης μπορεί να είναι ύψιστη θυσία και εξιλέωση για τον στρατιώτη, θάνατος όμως εξαιτίας σφαλμάτων από ανεπαρκείς διοικήσεις είναι ατίμωση, που το κόστος της θα είναι ανυπέρβλητο για την Πατρίδα.
