Οι σύζυγοι στρατιωτικών και οι στρατιωτικές οικογένειες χρειάζονται μέτρα που να απαντούν στην πραγματική τους καθημερινότητα: μεταθέσεις, εργασία, παιδιά, στέγαση, υγεία και στήριξη σε φρουρές μακριά από τον τόπο συμφερόντων.
Σε έρευνα που πραγματοποιεί το Armyvoice.gr για τα προβλήματα των συζύγων στρατιωτικών και των στρατιωτικών οικογενειών, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη, καταγράφεται ένα ευρύ πλέγμα δυσκολιών. Μεταθέσεις που διακόπτουν την εργασία των συζύγων. Παιδιά που αλλάζουν σχολεία και περιβάλλον. Οικογένειες χωρίς συγγενικό δίκτυο. Υψηλό κόστος στέγασης. Πίεση, μοναξιά και καθημερινή εξάντληση σε φρουρές όπου η οικογένεια καλείται να προσαρμοστεί ξανά από την αρχή.
Η πρόταση της ΠΟΜΕΝΣ να έχουν άνεργες σύζυγοι στρατιωτικών προτεραιότητα στην κάλυψη θέσεων ως επιμελήτριες παιδιών, ως «Νταντάδες της γειτονιάς», μπορεί να δώσει προσωρινή διέξοδο σε ορισμένες γυναίκες που ακολουθούν τις μεταθέσεις. Ανοίγει όμως και ένα πρακτικό ερώτημα: αν μια σύζυγος στρατιωτικού εργαστεί φροντίζοντας παιδιά άλλων οικογενειών, ποιος θα φροντίζει τα δικά της παιδιά όταν ο στρατιωτικός λείπει με υπηρεσίες, επιφυλακές, ασκήσεις ή αποστολές;
Η πρόταση της ΠΟΜΕΝΣ για τις «Νταντάδες της Γειτονιάς» πατά στην ίδια λογική με την πρότασή της για τη δεύτερη εργασία των στρατιωτικών. Αντί να πιέζει για λύσεις που αντιμετωπίζουν την αιτία, προτείνει ρυθμίσεις που νομιμοποιούν το πρόβλημα.
Στους στρατιωτικούς που δεν τα βγάζουν πέρα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι «βρείτε δεύτερη δουλειά». Στις συζύγους στρατιωτικών που χάνουν την εργασία τους λόγω μεταθέσεων και μεγαλώνουν παιδιά χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο, η απάντηση δεν μπορεί να είναι «πηγαίνετε να κρατήσετε τα παιδιά άλλων».
Αυτή η λογική δεν συγκροτεί πολιτική μέριμνας. Παράγει ημίμετρα, τα οποία επιτρέπουν στο υπουργείο να εμφανίζεται ότι κάτι κινείται, ενώ τα πραγματικά προβλήματα των στρατιωτικών οικογενειών μένουν στη θέση τους.
Το ζήτημα δεν είναι ένα πρόγραμμα. Είναι η απουσία συνολικής μέριμνας για την οικογένεια του στρατιωτικού.
Να αλλάξει η λογική των μεταθέσεων
Το πρώτο που πρέπει να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι μεταθέσεις. Κάθε μετάθεση δεν μετακινεί μόνο ένα στέλεχος των Ενόπλων Δυνάμεων. Μετακινεί μια οικογένεια, αλλάζει δουλειές, σχολεία, σπίτι, γιατρούς, οικονομικό προγραμματισμό και κοινωνικό περιβάλλον.
Οι οικογένειες χρειάζονται έγκαιρη ενημέρωση, καθαρά κριτήρια και προβλεψιμότητα. Δεν μπορεί μια οικογένεια να μαθαίνει την τελευταία στιγμή πού θα ζήσει, να αναζητά σπίτι μέσα σε λίγες εβδομάδες, να αλλάζει σχολείο στα παιδιά και ταυτόχρονα να χάνει εισόδημα επειδή ο ή η σύζυγος αναγκάζεται να εγκαταλείψει εργασία.
Χρειάζεται διαφανές σύστημα μορίων, δημοσιευμένα κριτήρια, αιτιολόγηση αποφάσεων και πραγματική προστασία για οικογένειες με παιδιά, προβλήματα υγείας, μονογονεϊκές περιπτώσεις ή συζύγους που χάνουν εργασία λόγω υπηρεσιακής μετακίνησης.
Να στηριχθεί η εργασία των συζύγων
Η εργασία των συζύγων στρατιωτικών πρέπει να μπει στον πυρήνα της μέριμνας. Πολλές γυναίκες, κυρίως, βλέπουν την επαγγελματική τους πορεία να διακόπτεται ξανά και ξανά λόγω μεταθέσεων. Αφήνουν δουλειές, χάνουν προϋπηρεσία, μένουν εκτός αγοράς εργασίας ή περιορίζονται σε περιστασιακές λύσεις, επειδή η οικογένεια ακολουθεί τις ανάγκες της υπηρεσίας.
Η σύζυγος στρατιωτικού δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως «συνοδός μετάθεσης». Είναι εργαζόμενη, άνεργη, μητέρα, επαγγελματίας, άνθρωπος με δική της πορεία. Όταν η Πολιτεία μετακινεί τον στρατιωτικό, πρέπει να υπολογίζει και το επαγγελματικό κόστος που φορτώνεται στην οικογένεια.
Αυτό σημαίνει ειδική μοριοδότηση συζύγων στρατιωτικών σε προγράμματα απασχόλησης, πρόβλεψη για τηλεργασία όπου υπάρχει αντικείμενο, στήριξη από τη ΔΥΠΑ, προγράμματα επανένταξης στην αγορά εργασίας και αναγνώριση της μετάθεσης ως αντικειμενικού λόγου διακοπής επαγγελματικής πορείας.
Να υπάρξει μέριμνα για τα παιδιά
Τα παιδιά στρατιωτικών ζουν τις συνέπειες των μεταθέσεων χωρίς να έχουν καμία συμμετοχή στις αποφάσεις. Αλλάζουν σχολεία, φίλους, δραστηριότητες, γιατρούς και καθημερινό περιβάλλον. Για ένα παιδί, αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι δύσκολη, ειδικά όταν επαναλαμβάνεται.
Πρέπει να υπάρχει κάθε χρόνο έγκαιρη ανακοίνωση μεταθέσεων πριν από τη νέα σχολική χρονιά, ώστε οι οικογένειες να μπορούν να οργανώσουν εγγραφές, μετακινήσεις και προσαρμογή. Χρειάζεται προτεραιότητα σε παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς όπου υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες, ειδικά σε νησιά, παραμεθόριο και περιοχές με περιορισμένες θέσεις.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη χρειάζεται για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, αναπηρία, χρόνια προβλήματα υγείας ή ανάγκη σταθερής παρακολούθησης από ειδικούς. Η μετάθεση μπορεί να διακόψει μια πορεία φροντίδας που η οικογένεια έχει χτίσει με κόπο.
Να λυθεί το πρόβλημα της φύλαξης παιδιών
Η φύλαξη παιδιών είναι από τα πιο πιεστικά ζητήματα για τις στρατιωτικές οικογένειες. Οι υπηρεσίες, οι επιφυλακές, οι ασκήσεις και οι αποστολές δεν ακολουθούν σταθερό ωράριο. Όταν η οικογένεια βρίσκεται μακριά από γονείς, συγγενείς και φίλους, η καθημερινότητα γίνεται πολύ πιο δύσκολη.
Γι’ αυτό χρειάζεται ειδική πρόβλεψη για οικογένειες στρατιωτικών σε προγράμματα φροντίδας παιδιών, αλλά και πρακτικές λύσεις στις φρουρές. Δεν αρκεί να προτείνεται σε άνεργες συζύγους να εργαστούν ως επιμελήτριες παιδιών, χωρίς να απαντάται ποιος στηρίζει τη δική τους οικογένεια.
Η μέριμνα πρέπει να βλέπει ταυτόχρονα και τις δύο πλευρές: την ανάγκη των συζύγων για εργασία και την ανάγκη των οικογενειών για φροντίδα των παιδιών τους.
Να αντιμετωπιστεί το κόστος στέγασης
Η στέγαση είναι πλέον βαρύ οικονομικό πρόβλημα για πολλές στρατιωτικές οικογένειες. Σε νησιά, τουριστικές περιοχές και μεγάλες πόλεις, τα ενοίκια συχνά απορροφούν μεγάλο μέρος του εισοδήματος.
Η μετάθεση σε ακριβή περιοχή μπορεί να γίνει οικονομική πίεση για όλη την οικογένεια. Εγγυήσεις, μετακόμιση, νέα έξοδα, αυξημένο κόστος ζωής και συχνά απώλεια δεύτερου εισοδήματος δημιουργούν συνθήκες ασφυξίας.
Χρειάζονται περισσότερα στρατιωτικά οικήματα, διαφανής διαδικασία διάθεσης κατοικιών και επίδομα στέγασης που να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό κόστος κάθε περιοχής. Η ίδια ενίσχυση δεν έχει την ίδια αξία σε μια φρουρά με χαμηλά ενοίκια και σε ένα νησί όπου η στέγη είναι δυσεύρετη.
Να προστατευθούν οι οικογένειες με προβλήματα υγείας
Οι οικογένειες με σοβαρά προβλήματα υγείας χρειάζονται ουσιαστική προστασία. Οι κατ’ εξαίρεση μεταθέσεις, οι συνυπηρετήσεις και τα αιτήματα για κοινωνικούς λόγους δεν μπορούν να εξετάζονται με τυπικό τρόπο.
Πρέπει να υπάρχει ειδικό πλαίσιο για γονείς με χρόνια νοσήματα, παιδιά με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες, συζύγους με σοβαρά προβλήματα υγείας και οικογένειες χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο.
Η υπηρεσία ζητά από τον στρατιωτικό διαθεσιμότητα και προσαρμογή. Οφείλει να λαμβάνει υπόψη τι σημαίνει αυτή η απαίτηση για το σπίτι, τα παιδιά, τον άρρωστο γονέα ή τον σύζυγο που μένει πίσω χωρίς βοήθεια.
Να υπάρξει ψυχολογική και κοινωνική στήριξη
Οι μαρτυρίες συζύγων στρατιωτικών δείχνουν πίεση, μοναξιά και εξάντληση. Σε πολλές περιπτώσεις, οι σύζυγοι σηκώνουν μόνες τους το βάρος της καθημερινότητας: παιδιά, σχολεία, γιατρούς, μετακομίσεις, οικονομική προσαρμογή, απουσίες του στρατιωτικού, ζωή σε τόπους όπου δεν έχουν κανέναν.
Η στήριξη δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές αναφορές στην «οικογένεια των Ενόπλων Δυνάμεων». Χρειάζονται γραμμές συμβουλευτικής, ομάδες υποστήριξης σε μεγάλες φρουρές, ενημέρωση για νέες οικογένειες και άμεση βοήθεια σε περιπτώσεις κρίσης, πένθους, ασθένειας ή παρατεταμένης απουσίας του στρατιωτικού.
Η οικογένεια του στρατιωτικού στηρίζει στην πράξη τη λειτουργία των Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτό πρέπει να αναγνωριστεί με μέτρα.
Να εφαρμοστεί ουσιαστικά η συνυπηρέτηση
Η συνυπηρέτηση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασικό εργαλείο οικογενειακής προστασίας. Όταν η υπηρεσία χωρίζει οικογένειες για μεγάλα διαστήματα, το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι πρακτικό, οικογενειακό και ψυχικό.
Χρειάζεται πραγματική εφαρμογή όπου υπάρχουν δυνατότητες, αιτιολόγηση όταν απορρίπτεται και ειδική πρόβλεψη για γονείς μικρών παιδιών. Οι οικογένειες δεν μπορούν να ζουν διαρκώς με αποφάσεις της τελευταίας στιγμής και με την αίσθηση ότι ο οικογενειακός προγραμματισμός τους δεν μετρά.
Τι πρέπει να αλλάξει στην πράξη
Οι σύζυγοι στρατιωτικών και οι στρατιωτικές οικογένειες χρειάζονται σταθερή πολιτική μέριμνας. Όχι αποσπασματικές ρυθμίσεις. Όχι μέτρα που πιάνουν μόνο ένα μικρό κομμάτι της καθημερινότητας.
Στην πράξη χρειάζονται:
- διαφανές και αδιάβλητο σύστημα μορίων στις μεταθέσεις
- έγκαιρη ανακοίνωση μετακινήσεων
- προστασία για οικογένειες με προβλήματα υγείας
- στήριξη της εργασίας των συζύγων στρατιωτικών
- μοριοδότηση σε προγράμματα απασχόλησης
- μέριμνα για φύλαξη παιδιών
- προτεραιότητα σε παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς όπου υπάρχει ανάγκη
- πραγματικό επίδομα στέγασης ανάλογα με την περιοχή
- περισσότερα στρατιωτικά οικήματα
- δομές ψυχολογικής στήριξης
- προστασία για μονογονεϊκές οικογένειες
- στήριξη οικογενειών χωρίς συγγενικό δίκτυο
- ουσιαστική συνυπηρέτηση όπου υπάρχουν δυνατότητες
Η Πολιτεία ζητά από τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων να υπηρετούν όπου χρειάζεται. Πρέπει όμως να αναγνωρίσει ότι πίσω από κάθε στέλεχος υπάρχει μια οικογένεια που μετακινείται, προσαρμόζεται, χάνει εισόδημα, αλλάζει περιβάλλον και σηκώνει κόστος που δεν φαίνεται στα υπηρεσιακά έγγραφα.
Αυτό πρέπει να αλλάξει.
