Νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή πρότεινε ο Αχμέτ Νταβούτογλου από τη Σουλεϊμανίγια, βάζοντας στο ίδιο πλαίσιο τα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν, το Ισραήλ, το Παλαιστινιακό και τον ρόλο που διεκδικεί η Τουρκία σε μια περιοχή κρίσιμη για την ενέργεια, τη ναυτιλία και την Ελλάδα.
Τη δημιουργία νέου περιφερειακού πλαισίου ασφάλειας στη Μέση Ανατολή πρότεινε ο Αχμέτ Νταβούτογλου, πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας και επικεφαλής του Future Party, μιλώντας στο Delphi Forum Slemani, που πραγματοποιήθηκε στις 6 και 7 Ιουνίου 2026 στη Σουλεϊμανίγια στο Ιρακινό Κουρδιστάν.
Η παρέμβασή του έχει ενδιαφέρον πέρα από την τουρκική πολιτική σκηνή. Ο κ. Νταβούτογλου έβαλε στο ίδιο κάδρο τα Στενά του Ορμούζ, το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τους πυραυλικούς εξοπλισμούς, τα δίκτυα πληρεξούσιων δυνάμεων και το Παλαιστινιακό. Δηλαδή όλα τα πεδία που καθορίζουν σήμερα την ασφάλεια, το εμπόριο και την ενέργεια στη Μέση Ανατολή.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας περιέγραψε ένα διεθνές περιβάλλον βαθιάς αβεβαιότητας, υποστηρίζοντας ότι η τάξη που βασιζόταν σε κανόνες, θεσμούς και προβλεψιμότητα βρίσκεται σε κρίση. Όπως ανέφερε, «δεν υπάρχει πλέον εμπιστοσύνη στους διεθνείς οργανισμούς, δεν υπάρχει αίσθημα ασφάλειας και δεν υπάρχει καμία προβλεψιμότητα».
Το Ορμούζ ως κρίσιμο πέρασμα για ενέργεια και εμπόριο
Η πιο πρακτική πρόταση του κ. Νταβούτογλου αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας πρότεινε πολυεθνική αποστολή ναυτικής επιτήρησης από χώρες που διατηρούν σχέσεις εμπιστοσύνης τόσο με το Ιράν όσο και με τα κράτη του Κόλπου, με στόχο την ελεύθερη ροή του εμπορίου και την αποτροπή στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Το Ορμούζ είναι ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη. Σύμφωνα με την αμερικανική Energy Information Administration, το 2024 περνούσαν από τα Στενά περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαϊκών υγρών.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε κρίση στην περιοχή μεταφέρεται γρήγορα στην παγκόσμια οικονομία. Επηρεάζει τις τιμές ενέργειας, τα ασφάλιστρα των πλοίων, τους ναύλους, τις εμπορικές αλυσίδες και τελικά το κόστος που πληρώνουν οι κοινωνίες. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας δεν αφορά μόνο κυβερνήσεις και στόλους. Αφορά καύσιμα, ρεύμα, μεταφορές και τιμές προϊόντων.
Η Τουρκία ζητά θέση στη νέα περιφερειακή τάξη
Η τοποθέτηση του κ. Νταβούτογλου δείχνει και κάτι ακόμη: η Τουρκία θέλει να εμφανίζεται ως αναγκαίος συνομιλητής στη Μέση Ανατολή, στον Κόλπο, στο Ιράκ, στις σχέσεις με το Ιράν και στην επόμενη ημέρα του Παλαιστινιακού.
Ακόμη και όταν η πρόταση προέρχεται από πολιτικό αντίπαλο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κινείται μέσα σε ένα γνώριμο τουρκικό πλαίσιο. Η Τουρκία παρουσιάζει τον εαυτό της ως δύναμη που μπορεί να συνομιλεί με Τούρκους, Άραβες, Κούρδους και Ιρανούς, να μεσολαβεί ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα και να αποκτά ρόλο σε περιοχές από τις οποίες περνούν ενέργεια, εμπόριο και επιρροή.
Ο κ. Νταβούτογλου ζήτησε ένα νέο σύστημα συνεργασίας μεταξύ Τούρκων, Αράβων, Κούρδων και Ιρανών, ενώ παρουσίασε το Ιράκ ως πιθανή γέφυρα ανάμεσα στο Ιράν, τις χώρες του Κόλπου και την ευρύτερη περιοχή. Η επιλογή της Σουλεϊμανίγιας για αυτή την παρέμβαση έχει τη δική της σημασία, καθώς το Ιρακινό Κουρδιστάν βρίσκεται σε χώρο όπου τέμνονται τουρκική επιρροή, ιρανική πίεση, ενεργειακά συμφέροντα και αμερικανική παρουσία.
Ιράν, Ισραήλ και Παλαιστινιακό στο ίδιο πλαίσιο
Ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας συνέδεσε τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας με τέσσερα ζητήματα: την ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τους πυραυλικούς εξοπλισμούς και τα δίκτυα πληρεξούσιων δυνάμεων, καθώς και το Παλαιστινιακό.
Για το πυρηνικό ζήτημα δήλωσε ότι «δεν θα πρέπει να υπάρχουν πυρηνικά όπλα ούτε στα χέρια του Ιράν ούτε στα χέρια του Ισραήλ», ζητώντας επανεκκίνηση διπλωματικής διαδικασίας υπό διεθνή εποπτεία. Για το Παλαιστινιακό υποστήριξε ότι δεν μπορεί να υπάρξει διαρκής ειρήνη στη Μέση Ανατολή χωρίς την ίδρυση ελεύθερου και κυρίαρχου παλαιστινιακού κράτους.
Με αυτή τη διατύπωση, ο κ. Νταβούτογλου δεν αντιμετωπίζει τη ναυσιπλοΐα, το Ιράν, το Ισραήλ και το Παλαιστινιακό ως χωριστές κρίσεις. Τα παρουσιάζει ως κομμάτια της ίδιας εξίσωσης ασφάλειας. Αυτή η ανάγνωση εξυπηρετεί και την τουρκική επιδίωξη να έχει λόγο σε όλα τα μεγάλα μέτωπα της περιοχής.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, το σχέδιο Νταβούτογλου αφορά τρία πεδία: ναυτιλία, ενέργεια και τουρκική επιρροή.
Η ελληνόκτητη ναυτιλία έχει παγκόσμιο βάρος. Σύμφωνα με τα στοιχεία της UNCTAD, η Ελλάδα είναι η οικονομία με τη μεγαλύτερη πλοιοκτητική χωρητικότητα διεθνώς, με 398 εκατ. dwt. Αυτό σημαίνει ότι κάθε αναταραχή σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, από το Ορμούζ μέχρι την Ερυθρά Θάλασσα και το Σουέζ, αγγίζει άμεσα Έλληνες εφοπλιστές.
Η UNCTAD έχει προειδοποιήσει ότι οι διαταραχές στις θαλάσσιες διαδρομές αυξάνουν την αβεβαιότητα και το κόστος στο διεθνές εμπόριο, ενώ οι κρίσεις στην Ερυθρά Θάλασσα και οι γεωπολιτικές εντάσεις έχουν ήδη κάνει πιο ευάλωτη τη ναυτιλιακή δραστηριότητα.
Για την ελληνική οικονομία, αυτό δεν μεταφράζεται μόνο σε ναυτιλιακούς δείκτες. Μεταφράζεται σε ενέργεια, κόστος μεταφοράς, ασφάλεια πληρωμάτων, τιμές προϊόντων και πιέσεις στην καθημερινότητα. Όταν ένα θαλάσσιο πέρασμα όπως το Ορμούζ γίνεται πεδίο έντασης, το κόστος δεν μένει στους χάρτες των επιτελείων.
Η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να είναι η αδράνεια
Η Αθήνα έχει λόγο να παρακολουθεί με προσοχή τέτοιες παρεμβάσεις. Η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί σε κάθε μεγάλο σχήμα περιφερειακής ασφάλειας που συνδέει τη Μέση Ανατολή με την ενέργεια, το εμπόριο και τη Δύση. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, δεν μπορεί να περιορίζεται σε ρόλο χώρας διέλευσης, βάσεων και ευθυγράμμισης.
Χρειάζεται ενεργή πολιτική για τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο, με διπλωματικές σχέσεις, υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, προστασία της ναυτιλίας, ενεργειακή ανθεκτικότητα και πολιτικό έλεγχο στις επιλογές ασφάλειας.
Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρόμων είναι υπαρκτό ζήτημα. Δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιείται ως εύκολο επιχείρημα για περισσότερη στρατιωτικοποίηση χωρίς λογοδοσία, χωρίς σχέδιο και χωρίς αποτίμηση του κοινωνικού κόστους. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να διεκδικεί ρόλο με δική της φωνή, όχι να ακολουθεί αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού και να πληρώνει τις συνέπειες όταν οι κρίσεις ξεφεύγουν.
Τι αλλάζει για την Ελλάδα από το σχέδιο Νταβούτογλου
Το σχέδιο Νταβούτογλου αφορά την Ελλάδα επειδή δείχνει πώς η Τουρκία αντιλαμβάνεται τη νέα ασφάλεια στην περιοχή: όχι μόνο ως στρατιωτικό ζήτημα, αλλά ως έλεγχο περασμάτων, ροών, ενεργειακών διαδρομών και πολιτικής επιρροής.
Για τον Έλληνα αναγνώστη, το Ορμούζ μπορεί να μοιάζει μακρινό. Στην πράξη, όμως, συνδέεται με την τιμή της ενέργειας, τη ναυτιλία, την ασφάλεια των εμπορικών διαδρομών, τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας και τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα διεκδικεί ή χάνει χώρο στην ευρύτερη περιοχή.
Η πρόταση Νταβούτογλου υπενθυμίζει ότι στη Μέση Ανατολή η ασφάλεια, η οικονομία και η διπλωματία δεν κινούνται χωριστά. Όποιος αποκτά ρόλο στα περάσματα και στις κρίσεις, αποκτά και πολιτικό βάρος. Αυτό ακριβώς επιχειρεί η Τουρκία. Και αυτό ακριβώς πρέπει να διαβάσει η Ελλάδα εγκαίρως.
