Η Τουρκία στην Ευρωπαϊκή Άμυνα: Η σιωπηλή ήττα Ελλάδας και Κύπρου – Ποιον πραγματικά εξυπηρετεί το SAFE;
Γράφει ο Κωνσταντίνος Πογιατζής*
Η έγκριση του προγράμματος «SAFE» (Security Action for Europe) από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάστηκε ως ένα ιστορικό βήμα προς την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας στον τομέα της άμυνας, όμως πίσω από τον θεσμικό ενθουσιασμό, κρύβεται μια στρατηγική παραδοξότητα: η δυνατότητα συμμετοχής της Τουρκίας, μιας χώρας που ούτε ουδέτερη είναι, ούτε αξιόπιστος εταίρος μπορεί να θεωρηθεί.
Η Τουρκία δεν είναι απλώς μια «Τρίτη» χώρα ή υπό-ένταξή χώρα. Είναι μια περιφερειακή δύναμη με κατά συρροήν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και ξεκάθαρα αναθεωρητική πολιτική απέναντι σε δύο κράτη – μέλη της Ε.Ε: την Ελλάδα και την Κύπρο.
Διατηρεί σε ισχύ το «casus belli» έναντι της Ελλάδας, αμφισβητεί ευθέως την κυριαρχία ελληνικών νησιών, κατέχει στρατιωτικά το 37% της Κυπριακής Δημοκρατίας, παραβιάζει συστηματικά την κυπριακή ΑΟΖ και εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό ως μοχλό πίεσης και μορφή υβριδικού πολέμου προς την Ευρώπη. Πρόκειται για έναν γεωπολιτικό ταραξία, όχι για ένα φιλήσυχο κράτος – εταίρο.
Ταυτόχρονα, η Άγκυρα ενισχύει ραγδαία τη στρατιωτική της βιομηχανία, με αιχμή του δόρατος την «Baykar» (κατασκευάστρια των drones Bayraktar) που έχουν χρησιμοποιηθεί από τη Συρία έως τη Λιβύη και την Ουκρανία.
Η Baykar ήδη έχει δημιουργήσει διαύλους συνεργασίας με ευρωπαϊκές εταιρείες, όπως η ιταλική «Leonardo» και η «Piaggio».
Μέσα από τέτοιες συμπράξεις, διανοίγονται παράθυρα έμμεσης πρόσβασης σε ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, χωρίς η Τουρκία να υποχρεούται σε πολιτικές δεσμεύσεις ή σεβασμό των ευρωπαϊκών αρχών.
Η θεσμική πρόβλεψη του SAFE ότι τουλάχιστον το 65% των προμηθειών πρέπει να προέρχεται από κράτη – μέλη της Ε.Ε, του ΕΟΧ ή την Ουκρανία, όπως και η ρήτρα του Άρθρου 16 για τον αποκλεισμό τρίτων χωρών που απειλούν την ασφάλεια της Ένωσης, δεν αρκούν.
Πρόκειται για ευάλωτα θεσμικά φίλτρα που μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν, ιδιαίτερα αν κυριαρχήσει το πολιτικό δόγμα του λεγομένου «ρεαλισμού χωρίς αρχές» που προτάσσει την αποτελεσματικότητα έναντι της αξιακής συνοχής.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η χθεσινή απόφαση συνιστά αναμφισβήτητα διπλωματική ήττα, παρά τις επίμονες προσπάθειες που καταβλήθηκαν και από τις δύο πλευρές.
Δεν επιβλήθηκε καμία ρητή εξαίρεση για την Τουρκία, δεν τέθηκαν σαφείς κόκκινες γραμμές, ούτε απαιτήθηκε η άρση του «casus belli» ως στοιχειώδης προϋπόθεση για τη συμμετοχή της.
Αντιθέτως, η ευθύνη μετατέθηκε στα κράτη – μέλη, τα οποία καλούνται πλέον να ενεργοποιήσουν βέτο σε μελλοντικές διμερείς συνεργασίες, εφόσον καταφέρουν να αντισταθούν στις αφόρητες πιέσεις και στους εκβιασμούς ισχυρών οικονομικών συμφερόντων.
Με άλλα λόγια, η κρίσιμη σύγκρουση απλώς αναβλήθηκε και όταν η διπλωματική αντίσταση σε θέματα εθνικής κυριαρχίας μετατίθεται στο μέλλον, το διακύβευμα δεν είναι μόνο πολιτικό: είναι η απώλεια, πολιτικής επιρροής και στρατηγικής πρωτοβουλίας, χωρίς μάχη.
Η συμμετοχή ή ακόμη και η θεσμική δυνατότητα συμμετοχής της Τουρκίας στο πρόγραμμα «SAFE» ενέχει σοβαρό γεωπολιτικό ρίσκο.
Αναβαθμίζει στρατηγικά την Άγκυρα στον σχεδιασμό της ευρωπαϊκής άμυνας, ενισχύει τη διαπραγματευτική της θέση έναντι της Ε.Ε. και προσφέρει πολιτική νομιμοποίηση σε μια περιφερειακή δύναμη με συστηματικά επιθετική συμπεριφορά.
Μιλάμε για ένα κράτος που απειλεί ευθέως δύο κράτη – μέλη, κατέχει παράνομα το βόρειο τμήμα της Κύπρου και αρνείται ακόμα και την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Αν όλα αυτά δεν συνιστούν στρατηγική σύγκρουση συμφερόντων με τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης, τότε πρόκειται για συλλογική αφέλεια με βαρύτατο κόστος για τη συνοχή και την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας.
Η Ε.Ε οφείλει να αποφασίσει τι είδους άμυνα θέλει να οικοδομήσει. Μια άμυνα εργαλειακή, τεχνοκρατική και ετεροβαρή ή μια πολιτικά συνεκτική και θεσμικά αδιαπραγμάτευτη άμυνα, που σέβεται το διεθνές δίκαιο και τις θεμελιώδεις αρχές της Ένωσης; Δεν μπορεί η Ευρώπη να υψώνει αμυντικά τείχη με τα τούβλα εκείνου που τα υπονομεύει.
Το ουσιαστικό διακύβευμα δεν είναι η τεχνική εφαρμογή του κανονισμού SAFE, αλλά η ικανότητα της Ε.Ε να χαράξει όρια που θα συνδυάζουν τη στρατηγική αυτονομία με τον σεβασμό των θεμελιωδών της αξιών.
Η συμμετοχή της Τουρκίας σε πτυχές της ευρωπαϊκής άμυνας δεν μπορεί να εξεταστεί με όρους γραφειοκρατικής ουδετερότητας, τη στιγμή που συνεχίζει να αμφισβητεί την κυριαρχία κρατών – μελών και να παραβιάζει διεθνείς συνθήκες.
Αντί να μετατρέπεται η ελληνική και κυπριακή διπλωματία σε αμυντικό μηχανισμό έσχατης παρέμβασης, χρειάζεται ενεργητική στρατηγική: διεκδικητικός λόγος, δημόσια δέσμευση και διαμόρφωση συμμαχιών εντός της Ε.Ε. που θα ενισχύουν τη γραμμή αποτροπής, διότι η ευρωπαϊκή άμυνα δεν μπορεί να λειτουργεί ως «ανοιχτό αρχείο» για οποιονδήποτε αιτείται πρόσβαση (βλ. ΝΑΤΟ).
Αν δεν υπάρξει ξεκάθαρη σύνδεση μεταξύ σεβασμού του διεθνούς δικαίου και συμμετοχής σε κοινές ευρωπαϊκές αμυντικές πολιτικές, τότε η Ευρώπη δεν ενισχύει την ασφάλειά της, την εκθέτει σε στρατηγικά ρίσκα που δεν διορθώνονται εύκολα.
* Είναι Διεθνολόγος και Πολιτικός Αναλυτής.
BSc – MPA – MBA – MSc__tpx__
Διαβάστε επίσης:
- Υπόγεια σχέση ΠΟΜΕΝΣ με ανώνυμο site και κύκλωμα μεταναστών;
- Μιλήστε με δημοσιογράφο –Όχι σε πλατφόρμες-βιτρίνες της εξουσίας
- Νέα Αριστερά: Δεν θα ξεχαστεί η τραγωδία της Λιβύης – Νέα Ερώτηση
- Υπόγεια σχέση ΠΟΜΕΝΣ με ανώνυμο site και κύκλωμα μεταναστών;
