Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: η ση­μαί­α του σουλ­τά­νου φά­νη­κε να κυ­μα­τί­ζει ε­πά­νω α­πό την Κερ­κό­πορ­τα – Εάλω η Πό­λις!

Κείμενο του Δημητρίου Κουτρουμάνη στην Στρατιωτική Επιθεώρηση

Τη νύ­χτα της 7ης Μα­ΐ­ου, τριά­ντα χι­λιάδες Τούρ­κοι πραγ­μα­το­ποί­η­σαν γε­νι­κή ε­πί­θε­ση στην κοι­λά­δα του Λύ­κου. Και πά­λι δεν τα κα­τά­φε­ραν. Μά­λι­στα έ­νας Ρωμιός τυ­λί­χτη­κε στον μύ­θο.

Ο Ρα­γκαβής κα­τά­φε­ρε, πριν πέ­σει νε­κρός α­πό τις λόγχες των γε­νι­τσά­ρων, να σκο­τώσει τον ση­μαιο­φό­ρο του σουλ­τά­νου. Τα πτώ­ματα άρ­χι­σαν να γε­μί­ζουν την α­μυ­ντι­κή τά­φρο των Βυζα­ντι­νών.

Στις 12 Μα­ΐ­ου έ­γινε νέ­α ε­πί­θε­ση στην πύ­λη της Αν­δρια­νού­πο­λης και της Κα­λι­γα­ριάς, κο­ντά στο α­νά­κτο­ρο των Βλα­χερ­νών. Οι ε­πι­τι­θέ­με­νοι κα­τά­φε­ραν να α­νέ­βουν στο τεί­χος, αλ­λά αποκρού­στη­καν με ε­πι­τυ­χί­α. Στη μά­χη πρω­τα­γω­νί­στη­σε ο Πα­λαιο­λό­γος.

Ο σουλ­τά­νος διέ­τα­ξε τους σέρ­βους μη­χα­νι­κούς που υ­πη­ρε­τού­σαν στο στρα­τό του να α­νοί­γουν λα­γού­μια κά­τω α­πό τα τεί­χη. Έ­νας Σκω­τσέ­ζος μη­χα­νι­κός, ο Γιό­χαν Γκρα­ντ, επιστρατεύτη­κε α­πό τον Λου­κά Νο­τα­ρά και κα­τά­φε­ρε να αρ­θρώ­σει
την α­πο­τε­λε­σμα­τι­κή α­πά­ντη­ση των Βυ­ζαντι­νών.

Η άλωση της Πόλης, η Κόκκινη Μηλιά και ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς

Ε­κα­το­ντά­δες έ­σκα­βαν έ­ξω από τα τεί­χη, με­ρι­κές δε­κά­δες α­πό μέ­σα, υ­πό την κα­θο­δή­γη­ση του Γκρα­ντ. Οι άνδρες του Σκο­τσέ­ζου έ­κο­βαν τα ι­κριώ­μα­τα ή έ­και­γαν ζω­ντα­νούς τους πο­λιορ­κη­τές μέ­σα στις στοές. Και στην ε­πι­φά­νεια της γης οι ε­πι­θέ­σεις και τα πυ­ρά πυ­ρο­βο­λι­κού προ­κα­λού­σαν νέ­α πλήγ­μα­τα στα τεί­χη. Ω­στό­σο η Πό­λη κρα­τού­σε.

Οι ο­σμαν­λή­δες και οι φρά­γκοι τε­χνί­τες τους άρ­χι­σαν να κα­τα­σκευά­ζουν έ­ναν ξύ­λι­νο πο­λιορ­κη­τι­κό πύρ­γο και να γε­μί­ζουν την τά­φρο μπρο­στά α­πό τα τεί­χη.

Μέ­σα σε μί­α νύ­χτα οι χρι­στια­νοί κα­τά­φε­ραν να α­δειά­σουν την τά­φρο και να κά­ψουν τον πύρ­γο. Ή­ταν έ­νας βρο­χε­ρός Μά­ης, με την ά­και­ρη ο­μί­χλη του Βο­σπό­ρου να δί­νει τρο­φή σε προ­λή­ψεις και προ­φη­τεί­ες.

Οι αν­θε­νω­τι­κοί κα­λό­γε­ροι γύ­ρι­ζαν στους δρό­μους της Πό­λης και προ­μή­νυαν την κα­τα­στρο­φή. Τα τρό­φι­μα και το μπα­ρού­τι άρ­χι­ζαν να ε­ξα­ντλού­νται. Αλ­λά και στην α­πέ­να­ντι πλευ­ρά, ο Μεχ­μέτ προ­σπα­θού­σε να ερ­μη­νεύ­σει τη θε­ϊ­κή βού­λη­ση. Ο θε­ός ε­γκα­τα­λεί­πει τους ά­πι­στους, έ­λε­γαν.

Ο Μεχ­μέτ έ­στει­λε πρε­σβευ­τές στον Πα­λαιο­λό­γο. Πρό­τει­ναν στον Κων­στα­ντίνο να ε­γκα­τα­λεί­ψει την πό­λη με τη συ­νο­δεί­α του και να ε­γκα­τα­στα­θεί στον Μοριά, ό­που θα α­πο­λάμ­βα­νε προ­νό­μια άρ­χο­ντα.

Άλωση Κωνσταντινουπόλεως, 29 Μαΐου
Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: Ε­ά­λω η Πό­λις!v

Σύμ­φω­να με την κα­τα­γρα­φή του Φρα­τζή, ο Πα­λαιο­λό­γος α­πά­ντη­σε αρ­νη­τι­κά με τα
γνω­στά ι­στο­ρι­κά λό­για: «Το δε την πό­λιν σοι δού­ναι, ουτ΄ ε­μόν ε­στιν ουτ΄ άλ­λου των
κα­τοι­κού­ντων εν ταύ­τη. Κοι­νή γαρ γνώ­μη πά­ντες αυ­το­προ­αι­ρέ­τως α­πο­θα­νού­μεν και
ου φει­σό­με­θα της ζω­ής η­μών.»

Πά­ντως, υ­πάρ­χουν κα­ταγρα­φές που δι­η­γού­νται την ι­στο­ρί­α α­ντί­θε­τα, υ­πο­στηρί­ζο­ντας πως ή­ταν οι Βυ­ζα­ντι­νοί που προσέγ­γι­σαν τον Μεχ­μέτ α­να­ζη­τώ­ντας λύ­ση.
Το εν­δε­χό­με­νο δεν πρέ­πει να α­πο­κλει­στεί, κα­θώς εί­ναι βέ­βαιο πως αν­θε­νω­τι­κοί ή­ταν
σε δια­πραγμά­τευ­ση με το σουλ­τά­νο.

Ο αυτο­κρά­το­ρας εί­χε αρ­νη­θεί να ε­γκα­τα­λεί­ψει την Πό­λη κα­θώς πε­ρί­με­νε, μέ­χρι την τε­λευταί­α στιγ­μή, το θαύ­μα: την ά­φι­ξη βο­ή­θειας α­πό τη Δύ­ση. Πεί­στη­κε μό­νο ό­ταν ε­πέ­στρεψαν οι ναύ­τες που έ­σπα­σαν τον τουρ­κι­κό κλοιό, α­νοί­χτη­καν στο Αι­γαί­ο και δεν ε­ντόπι­σαν κα­νέ­να δυ­τι­κό πλοί­ο. Με μνη­μειώ­δη γεν­ναιό­τη­τα ε­πέ­στρε­ψαν και ε­νη­μέ­ρω­σαν
τον αυ­το­κρά­το­ρα.

Ή­ταν 23 Μα­ΐ­ου. Στο τουρ­κι­κό α­σκέ­ρι άρ­χι­σαν να α­νησυ­χούν. Η ά­μυ­να εί­χε ε­ξα­σθε­νί­σει, αλ­λά η πό­λη δεν έ­πε­φτε. Και άρ­χι­σαν να κυ­κλοφο­ρούν φή­μες πως φτά­νει χρι­στια­νική
βο­ή­θεια α­πό τη Δύ­ση.

Στις 26 Μα­ΐ­ου ο σουλ­τά­νος συ­γκά­λε­σε σύ­σκε­ψη στη σκηνή του. Ο βε­ζί­ρης Χα­λίλ ε­πέ­με­νε για
τη λύ­ση της πο­λιορ­κί­ας και ο Μεχ­μέτ δεν έ­κρυ­βε τον προ­βλη­μα­τι­σμό του. Έ­στει­λε να ρω­τή­σουν τους άν­δρες και ο Ζα­γανός πα­σάς του α­να­κοί­νω­σε πως ό­λοι ή­ταν έ­τοι­μοι για τη με­γά­λη ε­πί­θε­ση. Ο­ρίστη­κε για την Τρί­τη 29 Μα­ΐ­ου.

Ναύαρχος Κρυοενερίτης Εάλω η Πό­λις
Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: Εάλω η Πό­λις

Οι δερ­βί­ση­δες εκ­στα­σια­σμέ­νοι άρ­χι­σαν το χο­ρό τους, τα τύ­μπα­να έ­δι­ναν ρυθ­μό, οι στρα­τιώ­τες εί­χαν δύ­ο μέ­ρες στη διά­θε­σή τους για α­νά­παυ­ση και προ­σευ­χή.

«Γεια σας, παιδιά του Μω­ά­μεθ. Ό­λοι αυ­τοί οι ά­πι­στοι θα γί­νουν σκλά­βοι μας. Θα τους που­λήσου­με και τό­σα θα εί­ναι τα πλού­τη που θα α­πο­κτή­σου­με που δε θα ξέ­ρου­με τι να τα κά­νου­με. Με τα γέ­νια των πα­πά­δων τους θα φτιά­ξου­με τρι­χιές για τα ά­λο­γά μας. Τις γυ­ναί­κες και τις κό­ρες τους θα τις α­πο­λαύ­σου­με. Ας πο­λε­μή­σου­με με κα­λή καρ­διά για τη δό­ξα του Μω­ά­μεθ».

Πί­σω α­πό τα τεί­χη ά­κου­γαν τις κραυ­γές και έ­λα­βαν, με βέ­λη, τα μηνύ­μα­τα των χρι­στια­νών που υ­πη­ρε­τού­σαν στις τά­ξεις του σουλ­τά­νου. Ό­λοι γνώρι­ζαν πως την Τρί­τη θα γι­νό­ταν η με­γά­λη ε­πί­θε­ση. Ξημέ­ρω­νε η 28η Μα­ΐ­ου. Το ξη­μέ­ρω­μα στην πο­λιορ­κη­μέ­νη πό­λη σή­μα­νε α­πό τους ή­χους των κα­μπα­να­ριών, που κα­λού­σαν τον πλη­θυ­σμό στις λι­τα­νείες. Και ό­ταν τε­λεί­ω­σε η πάν­δη­μος λι­τα­νεί­α, ο Πα­λαιο­λό­γος κά­λε­σε ό­λους τους α­ξιωμα­τού­χους στο πα­λά­τι των Βλα­χερ­νών.

Η πε­ρι­γρα­φή του Φρα­τζή α­πο­δί­δει συ­γκλο­νιστι­κές στιγ­μές. Ο Κων­στα­ντί­νος τους εί­πε
πως σε λί­γο θα άρ­χι­ζε η με­γά­λη έ­φο­δος. Α­πευ­θύν­θη­κε προς τους Έλ­λη­νες και τους
θύ­μι­σε πως ο άν­θρω­πος θα πρέ­πει να εί­ναι έ­τοι­μος να πε­θά­νει για τις τέσ­σε­ρις με­γά­λες
α­ξί­ες, την πα­τρί­δα, την πί­στη του, τον η­γεμό­να και την οι­κο­γέ­νεια του.

Τώ­ρα ο λα­ός της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης έ­πρε­πε να εί­ναι έ­τοι­μος να πε­θά­νει και για τις τέσ­σε­ρις. Α­να­φέρ­θη­κε στη δο­λιό­τη­τα του ά­πι­στου σουλ­τά­νου, τους ζή­τη­σε να θυμη­θούν ό­τι
εί­ναι α­πό­γο­νοι αρ­χαί­ων η­ρώ­ων. Στη συνέ­χεια α­πευ­θύν­θη­κε στους Λα­τί­νους και
τους ευ­χα­ρί­στη­σε για τις υ­πη­ρε­σί­ες και τη συ­μπα­ρά­στα­σή τους.

Ζή­τη­σε συγ­χώ­ρε­ση α­πό ό­λους και προ­έ­τρε­ψε ά­πα­ντες να πράξουν το ί­διο. Ο Φρα­τζής πε­ρι­γρά­φει τους συ­γκι­νη­τι­κούς ε­να­γκα­λι­σμούς Ελ­λή­νων και Λα­τί­νων λί­γο πριν α­πό τη με­γά­λη μά­χη.

29 Μαΐου 1453: H Άλωση της Κωνσταντινούπολης Εάλω η Πό­λις
Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: Εάλω η Πό­λις

Στην Α­γί­α Σο­φί­α ορ­θό­δο­ξοι και κα­θο­λι­κοί ιερείς φό­ρε­σαν τα ε­πί­ση­μα άμ­φια για την
τε­λευ­ταί­α λει­τουρ­γί­α. Οι α­ξιω­μα­τούχοι και οι στρα­τιω­τι­κοί η­γέ­τες κοι­νώ­νη­σαν και μετά ε­πέ­στρε­ψαν στις θέ­σεις τους. Ο αυ­το­κρά­το­ρας διέ­τα­ξε να κλει­δώσουν οι πύ­λες πί­σω τους για να μην υ­πάρξει υ­πο­χώ­ρη­ση. Και α­φού ζή­τη­σε συγ­χώρε­ση α­πό τους οι­κεί­ους του, ξε­κί­νη­σε για
την τε­λευ­ταί­α ιπ­πη­λα­σί­α στα τεί­χη…

Λί­γο πριν το ξη­μέ­ρω­μα το με­γά­λο κανό­νι κα­τά­φε­ρε να γκρε­μί­σει έ­να με­γά­λο τμή­μα του ε­ξω­τει­χί­ου στην πύ­λη του Α­γί­ου Ρω­μα­νού. Τρια­κό­σιοι ο­σμαν­λή­δες πέ­ρασαν μέ­σα α­πό τα τεί­χη, αλ­λά α­πο­δε­κα­τίστη­καν α­πό τους άν­δρες του Πα­λαιο­λό­γου.

Τό­τε, ό­ταν ο ή­λιος άρ­χι­σε να φω­τί­ζει το πε­δί­ο της ε­φιαλ­τι­κής μά­χης, ο σουλ­τά­νος
διέ­τα­ξε την έ­φο­δο των γε­νί­τσα­ρων. Οι ε­ξα­ντλη­μέ­νοι χρι­στιανοί α­ξιο­ποιού­σαν στο
μέ­γι­στο βαθ­μό το α­μυ­ντι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα των υ­ψη­λών τει­χών και μπο­ρού­σαν να
κρα­τούν τους γε­νί­τσα­ρους μα­κριά.

Ό­λα έ­δει­χναν πως η ά­μυ­να μπο­ρού­σε να συγκρα­τή­σει την ε­πί­θε­ση. Αλ­λά τό­τε κά­ποιος ει­δο­ποί­ησε τον αυ­το­κρά­το­ρα πως ο Ιου­στινιά­νης πλη­γώ­θη­κε. Πό­σο σο­βα­ρός ή­ταν ο τραυ­μα­τι­σμός; Οι πη­γές δε συμ­φω­νούν.

Ο Φρα­ντζής, ο ο­ποί­ος α­πο­τε­λεί την κύ­ρια πη­γή ι­στο­ρι­κής κα­τα­γρα­φής, υ­πο­στη­ρί­ζει
πως ο Ιου­στι­νιά­νης πλη­γώ­θη­κε ολί­γον τι. Αρ­γό­τε­ρα βε­νε­τσιά­νοι χρο­νι­κο­γρά­φοι
υ­πο­στή­ρι­ξαν πως δεί­λια­σε, άλλοι έ­γρα­ψαν πως πλη­γώ­θη­κε στο πό­δι και άλ­λοι πως χτυπή­θη­κε στο στέρ­νο.

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: Ε­ά­λω η Πό­λις!
Η άλωση της Κωνσταντινούπολης λεπτό προς λεπτό: Εάλω η Πό­λις

Οι άν­δρες του ε­τοι­μάστη­καν να τον με­τα­φέ­ρουν στο πλοί­ο του και άρ­χι­σαν να ε­γκα­τα­λεί­πουν τη γραμ­μή ά­μυ­νας. Ο Πα­λαιο­λό­γος έ­σπευ­σε να ε­κλι­παρή­σει τον α­δελ­φό του να κά­νει υ­πο­μο­νή, αλ­λά ο πρω­το­στρά­το­ρας εί­χε α­πο­φα­σί­σει να εγκα­τα­λεί­ψει το πε­δί­ο της μά­χης.

Ε­πι­στρέ­φο­ντας στα τεί­χη, ο αυ­το­κράτο­ρας πέ­τα­ξε τα αυ­το­κρα­το­ρι­κά διά­σημα και ρί­χθη­κε στη μά­χη. Ο σουλ­τά­νος διέκρι­νε την α­να­τα­ρα­χή και διέ­τα­ξε το πυρο­βο­λι­κό να πλή­ξει εκ νέ­ου τα τεί­χη. Α­πό το ρήγ­μα η ε­πί­λε­κτη ο­μά­δα του γίγα­ντα γε­νί­τσα­ρου Χα­σάν πέ­ρα­σε στον πε­ρί­βολο του ε­ξω­τει­χί­ου.

Ο Χα­σάν σκοτώ­θη­κε, αλ­λά κά­ποιοι κα­τά­φε­ραν να α­νέ­βουν στα τεί­χη. Την ί­δια στιγ­μή η ση­μαί­α του σουλ­τά­νου φά­νη­κε να κυ­μα­τί­ζει ε­πά­νω α­πό την Κερ­κό­πορ­τα, την ο­ποί­α, κα­τά
την κρα­τού­σα ά­πο­ψη, οι βυ­ζα­ντι­νοί εί­χαν ξε­χά­σει να κλει­δώ­σουν. Ε­ά­λω η Πό­λις!

Ε­κα­το­ντά­δες γε­νί­τσα­ροι άρ­χι­σαν να περνούν στην πό­λη και να κα­ταστρέ­φουν
την α­μυ­ντι­κή διά­τα­ξη. Ο Πα­λαιο­λό­γος χά­θη­κε στη μάχη. Κα­νέ­νας δεν τον ξανά­δε. Ο θά­να­τος του Κων­στα­ντί­νου ΙΑ΄ έ­γινε γνω­στός αρ­κε­τές ώ­ρες με­τά την κα­τά­λη­ψη της Πό­λης α­πό τους Ο­θω­μανούς.

Η σο­ρός του α­να­γνω­ρί­στη­κε α­πό τα αυ­το­κρα­το­ρι­κά του πορ­φυ­ρά πέ­δι­λα – εί­χε πέσει στις γραμ­μές του με­τώ­που, αρ­νού­με­νος να δια­φύ­γει, ό­πως πολ­λοί συμ­βουλά­το­ρες τού πρό­τει­ναν.