Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες και τα άτακτα στρατιωτικά σώματα των Ελλήνων

Γράφει ο Π. Κακαλέτρης στο περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία

Στους ταραγμένους αιώνες, πριν και μετά την ολοκληρωτική κατάκτηση του ελλαδικού χώρου από τους Οθωμανούς, οι γηγενείς ελληνικοί πληθυσμοί βρέθηκαν πολλές φορές αντιμέτωποι με καταστροφές, λεηλασίες, σφαγές και απώλεια των περιουσιών τους.

Η κατάσταση αυτή ήταν ακόμη χειρότερη για τους φτωχούς αγροτικούς πληθυσμούς – σε αντίθεση με τους κατοίκους των τειχισμένων αστικών κέντρων που είχαν μεγαλύτερη προστασία, με αποτέλεσμα να προβάλλουν επανειλημμένως αντίσταση στους εισβολείς.

Τα απροστάτευτα χωριά και οι κωμοπόλεις της υπαίθρου αποτελούσαν τον εύκολο στόχο των επιδρομέων, πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές, οικονομική αφαίμαξη και κάθε είδους αυθαιρεσία.

Η συχνότητα των συγκρούσεων ήταν τέτοια που, αρκετές φορές, η ίδια περιοχή άλλαζε χέρια από τη μία μέρα στην άλλη. Μάλιστα, η ολοένα και μεγαλύτερη εξασθένιση του βυζαντινού κράτους από τον 11ο αιώνα και μετά, έθεσε σε ακόμη σοβαρότερο κίνδυνο τον πληθυσμό της ηπειρωτικής Ελλάδας, αφού ο Βυζαντινός Στρατός δεν ήταν πάντα σε θέση να υπερασπιστεί τους πολίτες της αυτοκρατορίας.

Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους το 1204, στο πλαίσιο της Δ΄ Σταυροφορίας, δημιουργήθηκαν στον ελλαδικό χώρο πολυάριθμα λατινικά κρατίδια και ηγεμονίες, με κυριότερα το Βασίλειο της Θεσσαλονίκης, το Πριγκιπάτο της Αχαΐας και το Δουκάτο των Αθηνών.

Οι κατακτητές, εφαρμόζοντας το φεουδαρχικό σύστημα με βάση τα δυτικά πρότυπα, ενεπλάκησαν σε μακροχρόνιους πολέμους μεταξύ τους, επιφέροντας περαιτέρω δραματικές συνέπειες για τον ντόπιο πληθυσμό.

Την ίδια περίοδο, παράλληλα με αυτά τα κρατίδια, αναδύθηκαν και άλλα τρία διάδοχα βυζαντινά κράτη στις περιοχές που δεν είχαν καταληφθεί από τους Λατίνους, τα οποία, όμως, είχαν ως στόχο την ανακατάληψη της Πόλης και την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Τα βασίλεια αυτά ήταν η Αυτοκρατορία της Νίκαιας, το Δεσποτάτο της Ηπείρου και η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Τελικά, ένα από αυτά, η Αυτοκρατορία της Νίκαιας, ανακατέλαβε την Πόλη, στις 25 Ιουλίου του 1261, με τον Μιχαήλ Παλαιολόγο να ορκίζεται αυτοκράτορας λίγο αργότερα.

Η ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ήταν πλέον γεγονός, όμως, αυτό δεν επέφερε ηρεμία στον ελλαδικό χώρο.

Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες
Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες

Οι Λατίνοι διατήρησαν πολλές από τις κτήσεις τους και οι Βυζαντινοί θα καλούνταν στους επόμενους αιώνες, έως και το 1453, να αγωνιστούν για την επιβίωσή τους απέναντι σε πολυάριθμους και ισχυρούς εχθρούς, οι οποίοι εμφανίστηκαν από την Ανατολή, τη Δύση και τον Βορρά.

Έτσι, ακολούθησαν διαρκείς πόλεμοι ανάμεσα στους Βυζαντινούς και τους Λατίνους προκειμένου να απελευθερωθούν τα υπόλοιπα ελληνικά εδάφη, ενώ η ραγδαία αποδυνάμωση του Βυζαντίου οδήγησε στη βαθμιαία και αναπόφευκτη κατάκτηση του ελλαδικού χώρου από τους Τούρκους ήδη από τα τέλη του 14ου αιώνα.

Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου του 1453, υπήρξε ουσιαστικά η τελευταία πράξη μιας προδιαγεγραμμένης πορείας.

Η υποδούλωση των Ελλήνων από τους Τούρκους επέφερε δραματικές αλλαγές στον τρόπο ζωής των πρώτων. Οι σφαγές, οι λεηλασίες, η θρησκευτική καταπίεση, η φορολογική εξουθένωση και οι αυθαιρεσίες τους οδήγησαν τον ελληνικό αγροτικό πληθυσμό σε πολυάριθμες εξεγέρσεις ήδη από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας.

Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες
Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες

Σε αυτές τους τις προσπάθειες οι Έλληνες παρακινούνταν και ταυτόχρονα αντλούσαν υποστήριξη από τη Βενετία, η οποία συνέχισε να διατηρεί σημαντικές κτήσεις στην ελληνική επικράτεια –Μεθώνη, Κορώνη, Μονεμβασία, Χαλκίδα, Κρήτη κ.ά.–, με επίκεντρο τον Μοριά (Πελοπόννησο), επειδή αποτελούσε σημαντικό σταθμό στον εμπορικό της δρόμο προς την Ανατολή.

Η τρομερή αντιπαλότητα μεταξύ Βενετών και Οθωμανών, αλλά και η σύμπραξη των τελευταίων με τη μισητή αντίπαλο της Βενετίας, τη Γένοβα, οδήγησε στους Βενετοτουρκικούς Πολέμους.

Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες

Με αφετηρία το 1463 και ουσιαστικό επίλογο το 1718 με τη Συνθήκη του Πασάροβιτς, οι σκληρές αυτές συγκρούσεις διέτρεξαν τρεις αιώνες με επίκεντρο την Πελοπόννησο.

Στη μακροχρόνια αυτή σύγκρουση, οι ελληνικοί πληθυσμοί τάχθηκαν ως επί το πλείστον με την πλευρά των Βενετών. Οι Βενετοί παραχώρησαν προνόμια και γη στους Έλληνες στρατολογώντας τους εναντίον των Τούρκων.

Συνολικά, η σταδιακή παρακμή του Βυζαντίου και η άλωση της Πόλης από τους σταυροφόρους εγκαινίασαν μια μακρά περίοδο έξι αιώνων αναταραχής στον ελλαδικό χώρο.

Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες
Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες

Το διάστημα αυτό χαρακτηρίζεται από αλλεπάλληλους εξαντλητικούς πολέμους, συνεχείς εναλλαγές εξουσίας και συνόρων, κατακερματισμό της οικονομικής δραστηριότητας και απουσία μιας ισχυρής ηγετικής δύναμης, η οποία θα εξασφάλιζε ασφάλεια και σταθερότητα στον ελληνικό πληθυσμό.

Αποτέλεσμα της νέας πραγματικότητας ήταν η σταδιακή ερήμωση της υπαίθρου και η υποχώρηση των αγροτικών πληθυσμών προς τα πιο ορεινά και δυσπρόσιτα μέρη, όπου οργανωμένοι σε μικρές συμπαγείς κοινότητες μπορούσαν να υπερασπιστούν καλύτερα τη ζωή και την περιουσία τους με τη δύναμη των όπλων τους.

Παράλληλα, η οικονομική ανέχεια και η αυθαιρεσία των εκάστοτε ηγεμόνων τους ανάγκασαν πολλούς αγρότες και γαιοκτήμονες να υιοθετήσουν τον τρόπο ζωής των κλεφτών, προκειμένου να επιβιώσουν και να αγωνιστούν για την ανεξαρτησία τους. […]

Από το άρθρο: ΤΑ ΑΤΑΚΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821, Π. ΚΑΚΑΛΕΤΡΗΣ, Περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία, τεύχος Μαρτίου 2021 (τ. 283)

Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες
Από το Βυζάντιο στην επανάσταση 1821: Πώς «γεννήθηκαν» οι Κλέφτες

Στρατιωτική Ιστορία – Τεύχος 283 Περιεχόμενα

  • ΤΑ ΑΤΑΚΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 Ιστορική προέλευση, οργάνωση, τακτικές μάχης και εξοπλισμός
  • Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Όψεις της δράσης του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας
  • Η ΜΠΑΡΟΥΤΗ ΤΗΣ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ Η παρασκευή πυρίτιδας για τις ανάγκες του Εθνικοαπελευθερωτικού Αγώνα του 1821
  • Οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι και η επίδρασή τους στην Ελληνική Επανάσταση
  • Η γαλλική συνεισφορά στο 1821
  • Η προσφορά των Θρακών στον αγώνα της εθνικής Παλιγγενεσίας – Η Θράκη αφυπνίζεται από τη φλόγα της ελευθερίας
  • Η απόβαση του Ιμπραήμ στη Μεσσηνία (1825)
  • Οι επιχειρήσεις για την κατάληψη του Ναβαρίνου
  • Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και Γεωργιοσ ΚαραΪσκάκης – Οι μεγάλοι ηγέτες της Επανάστασης του 1821
  • Τα «άρματα» του 1821 Αγχέμαχα και εκηβόλα όπλα των αγωνιστών